ژوره‌کان
  په‌یوه‌ندی حكومه‌تی هه‌رێم له‌گه‌ڵ ئێزدییه‌كان و داهاتویان له‌ شه‌نگال


پێڕست
په‌یوه‌ندییه‌كی تێكشكاو
ئاشكراكردنی راستییه‌ شاراوه‌كان له‌باره‌ى شه‌نگاله‌وه‌
رێگریكردن له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئێزدییه‌كان و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی شه‌نگال: سه‌پاندنی ئابڵوقه‌ى ئابوری
توندوتیژی سیاسی دژ به‌  ئێزدییه‌كان
مه‌ترسی گۆڕينی دیمۆگرافییای ناوچه‌كه‌
ئه‌و داهاتوه‌ی‌  ئێزدییه‌كان پێویستیانه‌
په‌یامێكی نوێ له‌ هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ بۆ  ئێزدییه‌كان
سەرچاوە


پاش داخستنی رێكخراوی یەزدا كه‌ رێكخراوێكی مرۆیی و داكۆكیكاری مافه‌كانی مرۆڤه‌ له‌لایه‌ن ئاسایشی سه‌ر به‌ پارتی دیموكراتی كوردستانه‌وه،‌ كه‌ گه‌وره‌ترین پارتی سیاسی هه‌رێمی كوردستانه‌، له‌ 2/1/2017 له‌ شاری دهۆك، خه‌ڵكی پرسیاری زۆریان له‌باره‌ى هۆكاره‌كانی ئه‌م روداوه‌ ده‌كرد. خۆشبه‌ختانه‌ ئێستا حكومه‌ت پاشه‌كشه‌ى له‌ هه‌ڵوێسته‌كه‌ى خۆی كردوه‌و رێكخراوه‌كه‌ى كردۆته‌وه‌. له‌به‌رئه‌وه‌، ئه‌م بابه‌ته‌ ئاماژه‌ به‌چه‌ندین ته‌وه‌ری گرنگی سیاسی ده‌كات كه‌ كاریگه‌ری راسته‌وخۆیان له‌سه‌ر پێگه‌ی ئێزدییه‌كان وه‌ك كه‌مه‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌ك له‌ كوردستاندا هەیە. لێرەدا ئاماژه‌ به‌م بابه‌ته‌ گرنگانه‌ ده‌كه‌م. پاش به‌جێهێشتنی ئه‌و وڵاته‌ له‌ مانگی ئاب و كاركردن بۆ ماوه‌ی یه‌ك ساڵ وه‌ك به‌ڕێوه‌به‌ری به‌شی چالاكییه‌ كردارییه‌كانی رێكخراوی یه‌زدا له‌ هه‌رێمی كوردستان، ئێستا به‌ناوی ئه‌و رێكخراوه‌وه‌ قسه‌ناكه‌م، ته‌نها رای خۆم له‌باره‌ى بارودۆخی  ئێزدییه‌كان ده‌رده‌بڕم و تاوتوێی هه‌ستی ئێزدییه‌كان ده‌كه‌م، له‌م رێگه‌یه‌شه‌وه‌ تیشك ده‌خه‌مه‌ سه‌ر هۆكاری چه‌وساندنه‌وه‌ی ئێزدییه‌كان له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانی ئه‌و ناوچه‌یه‌وه‌.په‌یوه‌ندییه‌كی تێكشكاو
تێگه‌شتن له‌ گرژی و ئاڵۆزییه‌كانی نێوان حكومه‌ته‌كه‌ی پارتی و  ئێزدییه‌كان پێویستی به‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌و پرسیاره‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ بۆچی پارتی دیموكراتی كوردستان  به‌شێوه‌یه‌كی گشتی په‌یوه‌ندییه‌كی خراپی له‌گه‌ڵ زۆربه‌ى ئێزدییه‌كان هه‌یه‌. له‌ڕاستیدا، ئه‌و ئێزدییانه‌ى كه‌ نزیكن له‌پارتی دیموكراتی كوردستانه‌وه پشتگیریی و رێزی زۆربه‌ی كۆمه‌ڵگای  ئێزدییه‌كان له‌ده‌ستده‌ده‌ن. ئه‌مه‌ په‌یوەندی به‌وه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌جێندای پارتی دیموكراتی كوردستان به‌ریه‌ككه‌وتنی له‌گه‌ڵ خۆشگوزه‌رانی ئێزدییه‌كان هه‌یه‌ و له‌گه‌ڵی هاوته‌ریب نیه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بابه‌تگه‌لێكی دیكه‌ی هه‌ستیارن و مه‌ترسیان بۆ داهاتوی  ئێزدییه‌كان هه‌یه‌ که له‌مساڵدا سه‌ریانهه‌ڵداوه‌.

ئایا مه‌به‌ستم چییه‌ له‌ به‌ریه‌ككه‌وتنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی پارتی دیموكراتی كوردستان و  ئێزدییه‌كان؟ پاش روخانی رژێمی سه‌دام، كوردستان به‌جدی كار بۆ فراوانكردنی ئه‌و سنوره‌ ده‌كات كه‌ خۆی هیواخوازه‌ له‌ئاینده‌دا سه‌ربه‌خۆیی تێدا رابگه‌یه‌نێت و ببێته‌ كوردستانی سه‌ربه‌خۆ. ئه‌م هه‌وڵ و هاندانانه‌ گرنگن،  به‌تایبه‌تیش كاتێك كه‌ گرنگی به‌چه‌ندین شێوازی قوربانیدانی میلله‌ته‌كه‌یان ده‌ده‌ن له‌سه‌ر ده‌ستی رژێمه‌ یه‌ك له‌دوای یه‌كه‌كانی عێراقدا، به‌ڵام زۆربه‌ى كورده‌كان ئه‌و كاره‌یان پێ باش نیه‌، سه‌ره‌ڕای بونی مێژویه‌ك له‌قوربانیدان چونكه‌ پێیانوایه‌ ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ نوێیه‌ى بۆیان دروستبوه‌ له‌ناوچه‌كه‌دا مه‌ترسی به‌قوربانیكردنی ئه‌وانی دیكه‌ دروست ده‌كات. به‌تایبه‌تیش بۆ ئه‌و كه‌مینانه‌ى كه‌ له‌ناوچه‌ جێناكۆكه‌كاندا نیشته‌جێن.

قه‌زای شێخان له‌ناوچه‌ی نه‌ینه‌وا شوێن نشینگه‌ی زۆربه‌ی  ئێزدییه‌كان بو، به‌ڵام پاش روخانی سه‌دام كراوه‌ته‌ ئامانجی به‌رنامه‌ی گۆرینی دیموگرافیای ئه‌و قه‌زایه‌ و له‌و چوارچێوه‌یه‌شدا كوردێكی زۆری سوننه‌ مه‌زهه‌ب له‌وێ نیشته‌جێكراون، به‌و مه‌به‌سته‌ی كه‌ ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ ببێته‌ پشتیوانی گێڕانه‌وه‌ی ئه‌م قه‌زایه‌ بۆ سه‌ر هه‌رێمی كوردستان.

ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ش هاوشێوه‌ی ئه‌و سیاسه‌تی به‌ عه‌ره‌بكردنه‌یه‌ كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ سه‌دام كورده‌كانی كردبوه‌ ئامانج،  ئێزدییه‌كان به‌م سیاسه‌ته‌ی هه‌رێمی كوردستان ده‌ڵێن " كورداندن " یان " به‌كورد كردن ."

شێخان كه‌ ناوچه‌یه‌كی دێرینه و لانكه‌ی ئێزدییه‌كانه،‌ ئێستا بوه‌ته‌ ناوچه‌یه‌كی زۆرینه‌ مسوڵمان، ئه‌م گۆڕانكارییه‌ش به‌ته‌واوه‌تی پاش روخانی سه‌دام رویداوه‌. میری  ئێزدییه‌كانیش ده‌رباره‌ى به‌رنامه‌ی به‌كوردكردني ناوچه‌ی سه‌ره‌كی  ئێزدییه‌كان قسه‌ى له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی باڵای ئه‌مه‌ریكا كردوه.

پاش ساڵی 2003، پارتی دیموكراتی كوردستان له‌ناوچه‌ی شه‌نگال به‌خێرایی بوه‌ هێزێكی ده‌سه‌ڵاتدار. به‌شێك له‌ ئێزدییه‌كان كراوه‌بون و هه‌وڵی ئه‌وه‌یانده‌دا له‌داهاتودا شه‌نگال ببێته‌ به‌شێك له‌ هه‌رێمی كوردستان، به‌و هیوایه‌ى كه‌ ژیان له‌ ژێر ده‌ستی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستاندا باشتره‌ بۆ كه‌مینه‌كان و به‌به‌راورد به‌ ده‌سه‌ڵاتداری رژێمی به‌عس، مافێكی زیاتریان پێده‌درێت،.

به‌ڵام هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌، هێزی ئاسایشی سه‌ربه‌ پارتی دیموكراتی كوردستان به‌شێوه‌یه‌كی سیستماتیكی ده‌ستیكرد به‌ ترساندن و ده‌ستگیركردنی ئه‌و ئێزدییانه‌ى كه‌ په‌یوه‌دییان به‌ هێزه‌ سیاسییه‌كانی دیكه‌وه‌ ده‌كرد، به‌تایبه‌تیش ئه‌وانه‌ى كه‌ پشتگیریی مانه‌وه‌ی ئیداره‌ى شه‌نگالیان  له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تی ناوه‌ندی عێراقدا ده‌كرد.

هه‌رچه‌نده‌ ته‌واوی ئه‌و خزمه‌تگوزارییانه‌ى پێشكه‌شی شه‌نگال ده‌كرا تێچوه‌كه‌یان له‌لایه‌ن حكومه‌تی ناوه‌ندییه‌وه‌ دابین ده‌كرا، به‌ڵام پارتی دیموكراتی كوردستان ده‌ستیكرد به‌ راوه‌دونانی به‌رپرسه‌ حكومییه‌كانی سه‌ربه‌ پارێزگای نه‌ینه‌واو له‌شاره‌كه‌ دوریخستنه‌وه‌، به‌مجۆره‌ش كۆنترۆڵی زیاتری شه‌نگالیكرد و قایمقامه‌كانیشی خسته‌ ژێر كۆنترۆڵی خۆیه‌وه‌، به‌وه‌ی ئێستاشه‌وه‌. ئه‌و قایمقامانه‌ش له‌لایه‌ن خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌وه‌ هه‌ڵنه‌ده‌بژێردران، به‌ڵكو هه‌مویان له‌لایه‌ن پارتی دیموكراتی كوردستانه‌وه‌ ده‌ستنیشان ده‌كران و به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌وانیش ئینتیمای سیاسییان بۆ پارتی هه‌بو، كاریان بۆ ئه‌و حزبه‌ ده‌كرد. به‌مجۆره‌ شه‌نگال به‌ته‌واوه‌تی له‌ژێر كۆنترۆڵی پارتی دیموكراتی كوردستاندا مایه‌وه‌و به‌وهۆیه‌شه‌وه‌ بوه‌ په‌راوێزخراوترین شاری عێراق كه‌ كه‌مترین پێشكه‌وتنی به‌خۆوه‌ بینی.

به‌هۆی ئه‌م شێوازی حكومڕانییه‌‌وه‌، تا ساڵی 2014، زۆربه‌ى ئێزدییه‌كان پاشه‌كشه‌یان له‌پارتی كرد، پاشه‌كشه‌كردنی پێشمه‌رگه‌و هێزه‌كانی پارتی دیموكراتی كوردستان له‌به‌ره‌به‌یانی جینۆسایده‌ شومه‌كه‌ی شه‌نگالدا دواین وێنه‌ی ناشیرین و بێزاركه‌ری ئه‌و هێزه‌ى نیشانیداو بۆ هه‌میشه‌ش متمانه‌ی  ئێزدییه‌كانی به‌ پارتی دیموكراتی كوردستان كاڵكرده‌وه‌.

ته‌نانه‌ت، پاش جینۆسایدیش، به‌هۆی سیاسه‌تی نه‌گونجاوی پارتییه‌وه‌، حاڵی  ئێزدییه‌كان به‌ره‌و خراپتر رۆشتوه‌، ئه‌مه‌ش ته‌وه‌ری سه‌ره‌كی ئه‌م بابه‌ته‌ رۆژنامه‌نوسییه‌یه‌.

ئێستا له‌ شه‌نگال، دۆخێكی سیاسی خراپ هه‌یه‌، ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ندییه‌ لاواز و خراپه‌كه‌ی ئێزدییه‌كانی شه‌نگال و پارتی دیموكراتی كوردستانی خراپتركردوه‌.
بۆ تێگه‌شتن له‌ دواین گۆڕانكارییه‌كانی ئه‌م ململانێیه‌ی نێوان  ئێزدییه‌كان و پارتی، پێویسته‌ چه‌ند لایه‌نێكی گرنگی هۆكاره‌كانی ئاشكرابونی جینۆسایده‌كه‌ی شه‌نگال بخه‌ینه‌ڕو له‌گه‌ڵ چه‌ندین پروپاگه‌نده‌و قسه‌ی ناڕاستی به‌رپرسانی حكومه‌تی هه‌رێم كه‌ له‌باره‌ى رۆژی جینۆسایدی گه‌نجانه‌وه‌ بڵاوی ده‌كه‌نه‌وه‌.

ئاشكراكردنی راستییه‌ شاراوه‌كان له‌باره‌ى شه‌نگاله‌وه‌
هه‌رچه‌نده‌ هه‌مو كه‌س زانیاری له‌سه‌ر پاشه‌كشه‌كه‌ی (3)ی ئابی (2014)ى پێشمه‌رگه‌ له‌شه‌نگال‌، ئه‌و رۆژه‌ی كه‌ جینۆسایدی  ئێزدییه‌كان ده‌ستی پێكرد، زۆربه‌ى هاوڵاتیانی كوردستان و عێراق رازیكرابون به‌سێ بیانوی پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ پاشه‌كشه‌یان له‌شه‌نگال، ئه‌وانیش:
 یه‌كه‌م: داگیركردنی شه‌نگال له‌لایه‌ن داعشه‌وه‌ له‌ئه‌نجامی هێرشێكی كتوپر بوه‌.

 دوه‌م: پێشمه‌رگه‌ چه‌كی پێویستی پێنه‌بوه‌ بۆ به‌رگریكرد له‌  ئێزدییه‌كان.
 سێیه‌م: ئه‌وه‌ وتراوه‌ كه‌ پێشمه‌رگه‌ به‌رگری كردوه‌، به‌ڵام داعش زۆر به‌هێزتر بوه‌ و هێڵێ به‌رگری پێشمه‌رگه‌ی تێكشكاندوه‌.

 خاڵی یه‌كه‌م راست نیه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌مو كه‌س ده‌زانێت كه‌ موسڵ پێشترو له‌مانگی حوزه‌یران داگیركرابو، كه‌ ده‌كاته‌ دو مانگ پێش هێرشی داعش بۆ سه‌ر شه‌نگال. له‌و ماوه‌یه‌ی نێوان داگیركردنی موسڵ و جینۆسایدی شه‌نگال، داعش كۆنترۆڵی خۆی له‌ناوچه‌ عه‌ره‌بییه‌كه‌ی به‌شی باشور و رۆژهه‌ڵاتی شه‌نگال به‌هێزكرد، له‌و ماوه‌یه‌دا ته‌لەعفه‌ر داگیركراو هێزه‌كانی داعشیش له‌ نزیكی شه‌نگال به‌هێزتر ده‌بون. له‌راستیدا پێش 3ی ئابی هه‌مان ساڵ، چه‌ند هێرشێكی بچوك له‌به‌ره‌ی باكورو باشوری رۆژهه‌ڵات ده‌كران به‌تایبه‌تی بۆسه‌ر گونده‌ سنورییه‌كانی ئێزدیه‌كان، ناوچه‌ی (تێل به‌نات) چه‌ند جارێك هێرشی كرایه‌سه‌ر. به‌واتایه‌كی تر، هه‌ڕه‌شه‌كانی داعش، رون و ئاشكرابون و هه‌مو كات ئاماده‌ی روبه‌روبونه‌وه‌ بون، هاوكات پلانی راگواستنی هاوڵاتیانی مه‌ده‌نیشیان هه‌بو.

خاڵی دوه‌می بیانوه‌كانی پارتی، هه‌وڵێك بو بۆ خۆدزینه‌وه‌ له‌ به‌رپرسیارێتی شكستی خۆیان له‌به‌رگریكردنی  ئێزدییه‌كان. ئه‌م بیانوه‌، ئه‌و راستییه‌ ئاوه‌ژو ده‌كات كه‌ پاش ئه‌وه‌ی هێزی سه‌ربازی سوپای عێراق نه‌ماو له‌ناوچو له‌ ناوچه‌كانی نزیك موسڵ، هێزه‌ كوردییه‌كان ده‌ستیان به‌سه‌ر ته‌واوی چه‌ك و جبه‌خانه‌ی هێزه‌ عێراقییه‌كاندا گرتبو، له‌نێوانیشیاندا " كه‌سك" كه‌ ناوه‌ندی به‌رگریكردنی هه‌رێمی بو چه‌ك و پێداویستی سه‌ربازی بۆ هێزه‌كانی فیرقه‌ى 2 و سێی و ئه‌كادیمیای سه‌ربازی له‌ زاخۆ و سلێمانی دابینده‌كرد. جگه‌له‌وه‌، كاتێك هێزه‌ عێراقییه‌كان له‌ ته‌لەعفه‌ر پاشه‌كشه‌یان كرد و ناوچه‌ى شه‌نگالیان به‌جێهێشت، نه‌یانده‌توانی بگه‌نه‌وه‌ به‌غداد به‌بێ تێپه‌ڕین به‌ناو بازگه‌ و خاڵه‌كانی پشكنینی ژێر ده‌سه‌ڵاتی كورددا. له‌به‌رئه‌وه‌، هێزه‌كانی سه‌ربه‌ پارتی، هێزه‌ شكستخواردوه‌كانی سه‌ر به‌حكومه‌تی عێراقیان ناچارده‌كرد هه‌مو چه‌ك و كه‌لوپه‌ل و پێداویستییه‌ سه‌ربازییه‌كانیان راده‌ستی باره‌گا سه‌ره‌كییه‌كانی پارتی له‌شه‌نگال بكه‌ن.

ئه‌مه‌ش لیوای 10 ی سه‌ربه‌ یه‌كه‌كانی سێی سوپای عێراق و لیوای 11 ی سه‌ربه‌ یه‌كه‌كانی سێی سوپای عێراقی تێدابو كه‌ خۆیان راده‌ستی پارتی كردبو. سه‌ره‌ڕای به‌رگریكردن و پاراستنی ته‌لەعفه‌ر بۆماوه‌یه‌ك، جارێكی دیكه‌ ئه‌و سه‌ربازانه‌ له‌لایه‌ن داعشه‌وه‌ وه‌ده‌رنران و له‌لایه‌ن هێزه‌كانی پارتی دیموكراتی كوردستانیشه‌وه‌ تاڵان كران و به‌ جل و به‌رگی مه‌ده‌نییه‌وه‌ ره‌وانه‌ى به‌غداد كرانه‌وه‌.

به‌ڵام سه‌ره‌ڕای بونی ئه‌و راستییه‌ی كه‌ پێچه‌وانه‌ى ئه‌و بۆچونه‌یه‌ پێیوایه‌ پێشمه‌رگه‌ چه‌ك و كه‌لوپه‌لی سه‌ربازی پێویستی له‌به‌رده‌ست نه‌بوه‌، پێویسته‌ ئه‌و پرسیاره‌ بكه‌ین كه‌ هێزه‌كانی (یه‌په‌گه‌) له‌ سوریا كه‌ چه‌كی بچوكتریشیان هه‌بو، له‌ڕوی پێداویستی سه‌ربازیشه‌وه‌ لاوازتربون له‌ پێشمه‌رگه‌، توانییان ئه‌و ناوچانه‌ كۆنترۆڵ بكه‌ن كه‌ پێشتر له‌ده‌ستی خۆشیاندا نه‌بو، ته‌نانه‌ت به‌رزایی و شوێنی گونجاوی شه‌ڕكردنیشی لێ نه‌بو، ده‌بو شه‌ڕی ئه‌و به‌ربه‌سته‌ سه‌ربازییه‌ به‌هێزانه‌ى داعشیش بكه‌ن كه‌ پێشتر داعش له‌و ناوچه‌یه‌ و له‌ ده‌وروبه‌ری چیاكان دروستیان كردبو.

لێره‌دا خاڵه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ ئه‌وه‌یه،‌ ئه‌و قسه‌یه‌ى که‌ ده‌ڵێ داعش له‌ڕوی چه‌ك و كه‌ره‌سته‌ى سه‌ربازییه‌وه‌ به‌هێزتر بوه‌ له‌ پێشمه‌رگه‌ هیچ راست نیه‌ و هیچ په‌یوه‌ندی به‌ پاشه‌كشه‌كردن له‌ شه‌نگاله‌وه‌ نیه‌.

پێویسته‌ ئه‌وه‌مان له‌بیربێت كه‌ له‌قه‌دپاڵی چیاكانی شه‌نگالدا شوێنی ستراتیژی زۆری لێیه‌ كه‌ ده‌سته‌یه‌ك له‌ جوتیاران به‌ چه‌كی كۆنه‌وه‌ توانیان به‌ره‌نگاری هێزه‌كانی داعش ببنەوە تا بچنه‌ ناو ئه‌شكه‌وته‌كانی ئه‌و ناوچه‌یه‌، ئه‌مه‌ش سودی بونی به‌رزایی و گردۆڵكه‌كانه‌ كه‌ له‌ناوچه‌ى شه‌نگال بونیان هه‌یه‌ و له‌ناوچه‌كانی سوریا بونیان نیه‌.

ئه‌و بۆچونه‌ى كه‌ پێیوایه‌ پێشمه‌رگه‌ پێویستبو هه‌ڵبێت بۆ دهۆك له‌بری مانه‌وه‌و به‌رگریكردن له‌چیاكانی شه‌نگالدا، جگه‌ له‌وه‌ی به‌رگێكی بۆ هه‌ڵهاتنی هاوڵاتیانی مه‌ده‌نیش دروستكردبو، له‌هه‌مان كاتدا شتێكی زۆر بێ مانا بو بۆ ئه‌وكاته‌ى كه‌  ئێزدییه‌كان پێویستیان به‌ هاوكاری ته‌واو هه‌بو.

گرنگترین خاڵ خاڵی سێیه‌مه‌ كه‌ ده‌ڵێ هێڵه‌كانی به‌رگری پێشمه‌رگه‌ به‌ ترسی هێزی تێكشكێنه‌ری داعش ته‌نرابون. ئه‌م بیانوه‌ بۆخۆی به‌روكه‌شیدا دیاره‌ كه‌ بیانویه‌كی به‌تاڵه‌ چونكه‌ پاشه‌كشه‌كردنه‌كه‌ى پێشمه‌رگه‌ به‌ ده‌نگه‌ ده‌نگ و قه‌ره‌ باڵغی و بێسه‌رو به‌ری نه‌بو كاتێك دوژمن گه‌شته‌ شاره‌كه‌، به‌ڵكو به‌شێوه‌یه‌كی به‌رنامه‌ بۆ داڕێژراو بو، هاوكات به‌درێژایی 72 كیلۆمه‌تر له‌قه‌دپاڵی چیاى شه‌نگال هێزی ئاسایشی دامه‌زراوی لێ بو، هه‌مو سوچ و قوشبنێكی هێڵه‌كانی به‌رگری به‌و شێوه‌یه‌ له‌مه‌ترسییا نه‌بو كه‌ له‌هه‌مو لایه‌كه‌وه‌ و له‌یه‌ك كاتدا به‌وجۆره‌ تێكبشكێن.

ئه‌گه‌ر سه‌ربازه‌كان له‌ یه‌ك شوێندا چوارده‌وریان گیرابێت، ئه‌وانی تر له‌شوێنه‌كانی دیكه‌ ده‌یانتوانی به‌رگری بكه‌ن، به‌ڵام پاشه‌كشه‌كه‌ گشتگیر و رێكخراو بو، له‌یه‌ك كاتدا ته‌واوی هێزی چەکداری كوردی و هێزی ئاسایش له‌ته‌واوی ناوچه‌ی شه‌نگال له‌یه‌ك كاتدا پاشه‌كشه‌یان كرد و هه‌مو ئۆتۆمبێل و كه‌ره‌سته‌ سه‌ربازییه‌كانیش هێنرانه‌ ده‌ره‌وه‌ی شه‌نگال و به‌ره‌و هه‌رێمی كوردستان بران.

كاتێك، خه‌ڵكی سیڤیلی ئێزدی بینیان پێشمه‌رگه‌ به‌جێیان ده‌هێڵن، داوایان لێده‌كرد هیچ نه‌بێت چه‌كه‌كانیان مه‌به‌ن و بۆ ئه‌وانی به‌جێبهێڵن ئه‌وان خۆیان ده‌توانن به‌رگری له‌ خێزانه‌كانیان بكه‌ن، به‌ڵام پێشمه‌رگه‌كانی سه‌ربه‌ پارتی دیموكراتی كوردستان ئه‌وه‌یان ره‌تكرده‌وه‌.

به‌پێی گیڕانه‌وه‌كانی سه‌دان كه‌س كه‌ له‌و جینۆسایده‌ رزگاریان بو، ئه‌م پاشه‌كشه‌ پلان بۆ داڕێژراوه‌ ته‌نانه‌ت پێش گه‌شتنی داعش بۆ شه‌نگال رویدابو. به‌ڵگه‌و دۆكیومنت و چیرۆكی به‌چاوبینراوی زۆر له‌به‌رده‌ستدان بۆ سه‌لماندنی راستییه‌كان و ئه‌و به‌ڵگانه‌ش له‌لایه‌ن (سامی مه‌لا محمد) ، فه‌رمانده‌ی پێشمه‌رگه‌ له‌سنوری شه‌نگاله‌وه‌ پشتڕاستكرانه‌وه‌ كاتێك له‌ 3ی ئابی 2016 له‌میانه‌ى چاوپێكه‌وتنێكی له‌گه‌ڵ خه‌ندان رایگه‌یاند "‌ ئه‌و پێش گه‌شتنی داعش بۆ شه‌نگال پاشه‌كشه‌ى به‌هێزه‌كانی كردبو". ده‌شڵێت "ئه‌و كاتێك پاشه‌كشه‌ى به‌هێزه‌كانی كردوه‌ كه‌ زانیارییان هه‌بوه‌ داعش له‌ناوچه‌كه‌دا جوڵه‌یان كردوه‌".

سه‌رەڕای هه‌مو ئه‌مانه‌ش، نه‌ك ته‌نها قاسم شه‌شۆ، كه‌ ئێستا فه‌رمانده‌ی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی سه‌ربه‌ پارتییه‌ له‌شه‌نگال، له‌لێدوانێكی تۆماركراودا ده‌ڵێت "پێشمه‌رگه‌ پێش گه‌شتنی داعش پاشه‌كشه‌ى كردبو". ده‌شڵێت "پێشمه‌رگه‌ ئه‌و ناوچه‌یان به‌جێهێشت ته‌نانه‌ت پێش ئه‌وه‌ی هاوڵاتیانی ئاسایی بتوانن شه‌نگال چۆڵ بكه‌ن و هه‌ڵبێن".

وه‌ڵامه‌كه‌ی بارزانیش له‌باره‌ی پاشه‌كشه‌ی پێشمه‌رگه‌ له‌ شه‌نگال هیچ ئاماژه‌یه‌كی بۆ تێكشكاندنی پێشمه‌رگه‌ له‌ روبه‌روبونه‌وه‌ی داعشدا نەبو، به‌ڵكو ته‌نها رایگه‌یاندبو به‌شێك له‌فه‌رمانده‌كان كه‌مته‌رخه‌م بون لیژنه‌یه‌كیشی بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ پێكهێنا.

 ئه‌و راستیانه‌ى له‌سه‌ره‌وه‌ خرانه‌ڕو ئازاربه‌خشتر ده‌بن كاتێك ده‌بینین رۆژێك پێش جینۆسایده‌كه‌ واته‌ 2ی ئابی 2014 خه‌ڵكی شه‌نگال زانییان كه‌ داعش هێزی جوڵاندوه‌، دواتر هه‌ستیان كرد كه‌ داعش به‌نیازه‌ هێرش بكات.  ئێزدییه‌كانیش له‌به‌رپرسانی ئاسایشی ئه‌و ناوچه‌یه‌یان پرسیبو كه‌ ئایا خه‌ڵك ناوچه‌كه‌ چۆڵ بكات یان نا، سه‌ركرده‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌ی سه‌ربه‌ پارتی دیموكراتی كوردستانیش دڵنیاییان دابوه‌ خه‌ڵكە كه‌ پارێزراو ده‌بن و داواشیان له‌ خه‌ڵكه‌كه‌ كردبو كه‌ له‌نێو ماڵ و گونده‌كانی خۆیاندا بمێننه‌وه.

له‌هه‌ندێك شوێنیش ئاسایش رێگرییان له‌ خه‌ڵك كردبو خۆیان رزگاربكه‌ن و له‌مه‌ترسی هێرشه‌كانی داعش دوربكه‌ونه‌وه‌، ته‌نانه‌ت هه‌ندێك خێزان ئۆتۆمبێله‌كانیان باركردبو له‌ كه‌ل و په‌لی پێویست، به‌ڵام له‌بازگه‌كانی سه‌ر به‌پارتی رێگرییان لێكرابو كه‌ بچنه‌ كوردستان و گێردرابونه‌وه‌ بۆ ناو شه‌نگال و ناوچه‌ گوندنیشینه‌كانی ده‌وروبه‌ری.

ئامانجی من له‌باسكردنی ئه‌م پێشینه‌یه‌ له‌بابه‌ته‌كه‌مدا بۆ ئه‌وه‌بو كه‌ رونی بكه‌مه‌وه‌ چۆن متمانه‌ى خه‌ڵك به‌ پارتی دیموكراتی كوردستان نه‌ما به‌تایبه‌تی له‌ 3 ی ئابدا. ئامانجێكی دیكه‌یشم ئه‌وه‌بو كه‌ رونی بكه‌مه‌وه‌ چۆن هێزه‌كانی یه‌په‌گه‌ و په‌كه‌كه‌ هاتنه‌ ناوچه‌كه‌ بۆ به‌رگریكردن له‌ ئێزدییه‌كان و به‌وهۆیه‌شه‌وه‌ پشتگیرییه‌كی زۆری خه‌ڵكیان به‌ده‌ستهێنا.

 هێزه‌كانی یه‌په‌گه‌ و په‌كه‌كه‌ نه‌ك ته‌نها به‌رگرییان له‌  ئێزدییه‌كان كرد، به‌ڵكو هاوكاری هه‌زاران ئێزدیشیان كرد كه‌ له‌لایه‌ن پارتییه‌وه‌ بۆ مردن به‌جێهێڵرابون تا خۆیان به‌رگری له‌خۆیان بكه‌ن له‌ ماوه‌ی 15 مانگی دوای هێرشه‌كان و له‌و ماوه‌یه‌شدا توانرا زۆرترین جیهادی و شه‌ڕكه‌ری داعش بكوژن، زیاتر له‌ هه‌ر هێزێكی دیكه‌ی ناوچه‌كه‌.

رێگریكردن له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئێزدییه‌كان و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی شه‌نگال: سه‌پاندنی ئابڵوقه‌ى ئابوری
ئه‌م ته‌وه‌ره‌ ئاشنامان ده‌كات به‌ ململانێ سیاسییه‌كانی ئێستای ئه‌و ناوچه‌یه‌ كه‌ ئێزدییه‌كانی كردۆته‌ قوربانی. وه‌ك لای هه‌موان ئاشنایه‌، پاش ئه‌وه‌ی هێزه‌كانی نزیك له‌په‌كه‌كه‌ له‌ غیابی پێشمه‌رگه‌دا ئێزدییه‌كانیان رزگاركرد، هاوكاری  ئێزدییه‌كانیان كرد هێزێكی میلیشیا دروستبكه‌ن و هێزه‌كه‌شیان ناونا (یه‌په‌شه‌). ئه‌م هێزه‌ هاوسۆزی بۆ په‌كه‌كه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام له‌و  ئێزدییانه‌ى شه‌نگال و ناوچه‌كه‌ پێكهێنراوه‌ كه‌ به‌رگرییان له‌خێزان و ماڵه‌كانیان كرد.

پارتی دیموكراتی كوردستان ده‌یه‌وێت یه‌په‌شه‌ له‌و ناوچه‌یه‌ نه‌مێنێت، ده‌یه‌وێت هیچ هێزێكی دیكه‌ى میلیشیایی له‌ناوچه‌كه‌ نه‌مێنێت و خۆیان كۆنترۆڵی ته‌واوی ناوچه‌كه‌ بگرنه‌وه‌ ده‌ست و ده‌ست به‌ بازرگانی و ئیشه‌كانی خۆیان بكه‌نه‌وه‌. به‌ڵام پارتی دیموكراتی كوردستان خۆی باش ده‌زانێت كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و  ئێزدییانه‌ش كه‌ ئێستا له‌ كامپه‌كانی دهۆكدا بگه‌ڕێنه‌وه‌ شه‌نگال پشتیوانی هێزێكی یاخی وه‌ك یه‌په‌شه‌ ده‌كه‌ن چونكه‌ هاوسۆزی بۆ پارتی نیه‌، ئه‌مه‌ش ده‌مانگه‌یه‌نێته‌ ئه‌و تێگه‌شتنه‌ی كه‌ بۆچی ئابڵوقه‌ی ئابوری له‌و ناوچه‌یه‌ دروستكراوه‌. سیاسه‌تی دروستكردنی ئابڵوقه‌ی ئابوری شه‌نگال سیاسه‌تێكی چه‌په‌ڵی پارتییه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئێزدییه‌كانی نێو كه‌مپه‌كان كه‌ زیاتر له‌ دو ساڵ و نیوه‌ له‌وێدا قه‌تیسكراون تا نه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ شه‌نگال و په‌یوه‌ندی به‌ هێز و میلیشیاكانی تره‌وه‌ نه‌كه‌ن.
له‌مانگی دیسه‌مبه‌ری 2014 ه‌وه‌ به‌شی باكوری چیای شه‌نگال ئازادكراوه‌ و له‌ده‌ستی داعش ده‌رهێنراوه‌، به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ روداوێك روبدات كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ داعشه‌وه‌ هه‌بێت. به‌شی باكوری ئه‌م شاره‌ نزیكه‌ى 8 شارۆچكه‌ و زیاتر له‌ 25 گوند و شوێنی نشینگه‌ی ئێزدییه‌كانی لێیه‌ كه‌ گونجاون بۆ ئاوه‌دانی و گێڕانه‌وه‌ی ژیان بۆیان، پێشتریش هه‌زاران خێزانی  ئێزدی له‌م شوێنانه‌ ژیاون، ئێستا  ئێزدییه‌كان هه‌وڵی بنیاتنانه‌وه‌ی بینا روخاوه‌كانیان و بوژاندنه‌وه‌ی زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كانیان ده‌ده‌ن. هه‌رچه‌نده‌ زیاتر له‌ ساڵێكه‌ ئاسایشی سه‌ربه‌ پارتی به‌شێوه‌یه‌كی چڕوپڕ كار بۆ برسیكردنی ئه‌م خێزانه‌  ئێزدییانه‌ ده‌كات و رێگریش له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی هه‌زارانی دیكه‌ ده‌كات كه‌ ده‌یانه‌وێت شارو شارۆچكه‌ روخاوه‌كانیان ئاوه‌دان بكه‌نه‌وه‌، ئه‌وه‌ش به‌هۆی ئه‌و به‌ربه‌سته‌ ئابورییه‌ى كه‌ له‌و ناوچه‌یه‌ دروستیكردوه‌.

له‌ یه‌كه‌م خاڵی پشكنینی سه‌ربه‌ پارتی كه‌ كۆنترۆڵی هاتوچۆ بۆ شه‌نگال ده‌كات له‌ دهۆكه‌وه‌ (نزیكی فیشخابور و گوندی سوهه‌یله‌) ئاسایش رێگه‌ناده‌ن ئێزدییه‌كان كه‌ل و په‌ل و پێداویستییه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی ژیان و كه‌ره‌سته‌ی كڕین و فرۆشتن بهێنن بۆ ئه‌و شاره‌، وه‌ك مه‌ڕوماڵات و زۆربه‌ی كه‌ره‌سته‌كانی بازاڕكردن كه‌ بنه‌مای سه‌ره‌كی ئابوری شاره‌كه‌ن. ته‌نانه‌ت جگه‌له‌ مه‌سه‌له‌ی بازرگانی، ئێزدییه‌كان رێگه‌یان پێنادرێت كه‌ل و په‌لی ناوماڵ و پێداویستییه‌كانی خۆشیان ببه‌نه‌ ناو شه‌نگال، به‌مجۆره‌ ده‌توانین نمونه‌ى چه‌نده‌ها شت بهێنینه‌وه‌ كه‌ ئاسایشی پارتی رێگه‌ به‌ بردنیان بۆ ناو شه‌نگال نادات. ئه‌مانه‌ى خواره‌وه‌ چه‌ند نمونه‌یه‌كی كه‌مه‌ كه‌ من بۆ خۆم له‌ئه‌نجامی گفتوگۆكردنم له‌گه‌ڵ خێزانه‌  ئێزدییه‌كان و جوتیاره‌كان و خاوه‌ن دوكانه‌كان وه‌رمگرتون:
- میكانیكییه‌كان و فرۆشیاره‌كانی ئه‌شیای ئۆتۆمبێل رێگه‌یان پێنادرێت پارچه‌ی سپێر و كه‌ل و په‌لی دوكانه‌كانیان و كاری جوتیاری بۆ شه‌نگال بگوازنه‌وه‌.
-  خۆراك و پێداویستی رۆژانه‌ی خێزانه‌كانیش (ته‌نانه‌ت عه‌لاگه‌یه‌ك شه‌كر و ئارد و برنجیش) رێگه‌ی پێنادرێت بهێنرێنه‌ ناو شه‌نگال.
- جوتیاره‌كانیش وه‌ك خۆیان ده‌ڵێن رێگه‌یان پێنادرێت رۆنی مه‌كینه‌ و ئامێره‌كانی دروێنه‌كردنیش بهێننه‌ شه‌نگال (شه‌نگال پشت به‌ به‌رهه‌مهێنانی گه‌نم و جۆ ده‌به‌ستێت)، به‌ڵام سوته‌مه‌نی وێستگه‌كانی فرۆشتن به‌شێوه‌یه‌كی چاوەڕوان نه‌كراو دابینده‌كرێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی سودی خۆیانى تێدایه.
- چیمه‌نتۆ و پێداویستییه‌كانی دیكه‌ی خانوبه‌ره‌ كه‌ ئێزدییه‌كان بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی خانوه‌ روخاوه‌كانیان به‌كاریده‌هێنن له‌لایه‌ن ئاسایشی پارتییه‌وه‌ رێگه‌ به‌ هاورده‌كردنیان بۆ شه‌نگال نادرێت.
- هه‌ندێك له‌ خێزانه‌كان ته‌نانه‌ت رێگه‌یان پێنه‌دراوه‌ ته‌نها به‌رخێك یان مه‌ڕێك له‌گه‌ڵ خۆیان بهێنن.
- كه‌ره‌سته‌كانی دیكه‌ی وه‌ك مادده‌ی پیتێنه‌ر و به‌هێزكه‌ری روه‌ك به‌بیانوی نه‌گه‌شتنیان به‌ ده‌ستی داعش بۆ دروستكردنی مادده‌ی كیمیایی رێگه‌ به‌هاورده‌كردنیان بۆ شه‌نگال نادرێت، به‌ڵام ئه‌م مادده‌ كیمیاییانه‌ كه‌ ته‌نها بۆ مه‌به‌ستی كشتوكاڵی به‌كارده‌هێنرێن له‌ده‌ستی ئێزدییه‌ هه‌ژاره‌كاندا بۆ مه‌به‌ستی خراپ به‌كار ناهێنرێت. به‌بێ ئه‌م مادده‌ پیتێنه‌رانه‌، جوتیاره‌كان رێژه‌ى له‌سه‌دا 50 بۆ 70 ی به‌رهه‌مه‌كانیان له‌ده‌ستده‌ده‌ن.
-  هه‌ندێك ئامێری دیكه‌ی ساده‌ وه‌ك ئامێری ئاودان بۆ ناوچه‌ كشتوكاڵییه‌كان رێگه‌ به‌ هاورده‌كردنیان نادرێت.
- به‌ڕێوه‌به‌ری قوتابخانه‌كانی شه‌نگال رێگه‌یان پێنه‌دراوه‌ كه‌ل و په‌ل و پێداویستییه‌كانی قوتابخانه‌ هاورده‌ی شه‌نگال بكه‌ن، بۆنمونه‌ په‌ڕه‌، ته‌نها پرینته‌رێك، و ته‌نها لاپتۆپێك رێگه‌یان پێنادرێت به‌ خاڵه‌كانی پشكنیندا تێپه‌ڕن. هاوكات پێداویستییه‌كانی دیكه‌ی وه‌ك ترومپای ئاو و نه‌وت و كه‌ره‌سته‌كانی ئاوه‌ڕۆ رێگه‌یان پێنادرێت بهێنرێنه‌ ناو شه‌نگاله‌وه‌.
- ئاواره‌و خێزانه‌ بێ لانه‌و ماڵه‌كانی شه‌نگال كه‌ ویستویانه‌ زێدی خۆیان ئاوه‌دان بكه‌نه‌وه‌ رێگه‌ به‌هاتنه‌وه‌یان بۆ شه‌نگال نه‌دراوه‌ و گێڕدراونه‌ته‌وه‌ بۆ ناو كه‌مپه‌كانیان له‌ دهۆك و هه‌ولێر .
- ده‌رمان و چاره‌سه‌ری ئاژه‌ڵیش رێگه‌ به‌ هاورده‌كردنیان بۆ شه‌نگال نادرێت. هه‌رچه‌نده‌ خێزانه‌  ئێزدییه‌كان زۆربه‌یان به‌هۆی ئه‌م سیاسه‌ته‌وه‌ ناتوانن دوكانه‌كانیشیان بكه‌نه‌وه‌.

وه‌ك رێگرییه‌كی پێشتر رانه‌گه‌یه‌نراو نافه‌رمی، ئه‌و پلانه‌ به‌ مه‌به‌ست جێبه‌جێده‌كرێت. ئه‌و كه‌سانه‌ى په‌یوه‌ندی نزیكیان له‌گه‌ڵ حكومه‌ت و ئاسایش و پێشمه‌رگه‌ هه‌یه‌ هه‌ندێك جار رێگه‌یان پێده‌درێت هه‌ندێك كه‌لوپه‌ل له‌گه‌ڵ خۆیان بهێنن بۆ ناو شه‌نگال. له‌ناوچه‌ى سنونه‌ هه‌ندێك كه‌ره‌سته‌ى وه‌ك كه‌لوپه‌لی فرۆشتنی سه‌ر عاره‌بانه‌كان رێگه‌ به‌ هاورده‌كردنیان ده‌درێت. ئه‌مه‌ش وه‌ك پاساوێك بۆ شاردنه‌وه‌ی سیاسه‌تی رێگریكردنه‌كه‌یان به‌كارده‌هێنن، به‌ڵام ته‌نانه‌ت كاتێك هاوڵاتیانی  ئێزدی هه‌ندێك كه‌لوپه‌لی رێگه‌پێدراویش ده‌هێنن، هێزه‌كانی ئاسایش و پۆلیس سوكایه‌تی به‌ شۆفێره‌كان ده‌كه‌ن و داوایان لێده‌كه‌ن هه‌مو كه‌لوپه‌له‌كان له‌ ئۆتۆمبێله‌كانیان داگرن و ته‌نانه‌ت ناچاریشیان ده‌كه‌ن سه‌وزه‌ و میوه‌كانیان له‌به‌ر هه‌تاوه‌كه‌دا دابنێن.

زۆربه‌ى ئه‌و ئۆتۆمبێلانه‌ى كه‌ به‌كرێ ئیش ده‌كه‌ن، به‌و هۆیه‌وه‌، وازیان له‌ گواستنه‌وه‌ی كه‌لوپه‌ل بۆ شه‌نگال هێناوه‌. كاتێك هه‌ندێك له‌ شۆفێره‌كان سكاڵایان له‌دژی ئه‌م كۆت و به‌نده‌ی سه‌ریان ده‌ربڕی، ئاسایش داوای لێكردبون كه‌ پێویسته‌ داوای مۆڵه‌تی تایبه‌ت بكه‌ن، مۆڵه‌تێك كه‌ پێشتر نه‌بوه‌ و كه‌س نه‌یبیستوه‌، ئه‌و جوتیارانه‌ى ئه‌م مۆڵه‌ته‌ تایبه‌تییه‌یان نیه‌، بێنه‌و به‌ره‌ی زۆریان پێده‌كرێت و له‌م ژور بۆ ئه‌و ژور ده‌نێردرێن ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی مافی هێنانی پێداویستییه‌كانی رۆژانه‌یان پێبدرێت، به‌مجۆره‌ جوتیارێك هه‌تا رێگه‌ی هێمانی پێداویستییه‌كانی كێڵگه‌یه‌كی بچوكی پێده‌درێت چه‌ند مانگێك ده‌یبه‌ن و ده‌یهێنن.

ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ له‌و ماوه‌یه‌دا جوتیاره‌كه‌ وه‌رزێكی ته‌واوی كاركردن له‌ده‌ستده‌دات. به‌وهۆیه‌شه‌وه‌ زۆربه‌ى خه‌ڵك و جوتیاره‌كان واز له‌كاری جوتیاری ده‌هێنن، چونكه‌ بێزار ده‌بن. جوتیارێك كه‌ دواجار توانی ره‌زامه‌ندی پارێزگاری دهۆك وه‌رگرێت بۆ هێنانی كه‌ل و په‌لی كشتوكاڵییه‌كه‌ی، له‌ خاڵی پشكنینی ئاسایش له‌ شه‌نگه‌ل رێگه‌ی پێنه‌درا كه‌ل و په‌له‌كانی بهێنێته‌ سه‌ر كێڵگه‌كه‌ی، به‌مجۆره‌ ته‌نانه‌ت گه‌ره‌نتی ئه‌وه‌ش نیه‌ ئاسایش كار به‌ بڕیاری حكومه‌تیش بكات.

رێكخراوی چاودێری تایبه‌ت به‌ مافه‌كانی مرۆڤ لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌م رێگرییانه‌ كردو به‌مدواییانه‌ش راپۆرتێكی له‌وباره‌یه‌وه‌ بڵاوكردۆته‌وه‌و تێیدا ئیدانه‌ى ئه‌م كاره‌ی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانی كردوه‌ كه‌ رێگری له‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ئه‌و ناوچه‌یه‌ ده‌كات. من بۆ خۆم پشتگیری ته‌واوی ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ئه‌و ناوچه‌یه‌ ده‌كه‌م له‌به‌رئه‌وه‌ی ئێزدییه‌كان به‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی زێدی روخێنراوی خۆیان له‌لایه‌ن داعشه‌وه‌ ئومێدیان بۆ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌و هه‌ستده‌كه‌ن ئاینده‌یه‌كیان له‌و ناوچه‌یه‌ هه‌یه‌و چیتر بیر له‌ كۆچكردن ناكه‌نه‌وه‌.

كۆچكردن شێوازی ژیانی فره‌ نه‌ته‌وه‌ و ئاین له‌و ناوچه‌یه‌ تێكده‌دات و ژیانی كه‌مه‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌كان هێنده‌ی تر ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌. له‌ئێستادا سیاسه‌تی حكومه‌تی هه‌رێم و ئاسایشی پارتی دیموكراتی كوردستان له‌و ناوچه‌یه‌ رێگری له‌ ئێزدییه‌كان ده‌كات بگه‌ڕێنه‌وه‌و ناوچه‌كه‌یان ئاوه‌دان بكه‌نه‌وه‌، ئه‌مه‌ش ته‌نها بێ ئومێدی به‌رهه‌م ده‌هێنێت و هانی كۆچكردنی زیاتری  ئێزدییه‌كان ده‌دات.

توندوتیژی سیاسی دژ به‌  ئێزدییه‌كان
ئه‌و دۆخه‌ى كه‌ له‌سه‌ره‌وه‌ باسمكرد، له‌ ئێستادا به‌ره‌و خراپتر دەڕوات، ئه‌و خێزانه‌  ئێزدییانه‌ى كه‌ به‌ر شاڵاوی جینۆسایدی داعش كه‌وتن و نزیكه‌ی سێ ساڵه‌ له‌ كه‌مپه‌كاندا ماونه‌ته‌وه‌، نه‌ك ته‌نها رێگه‌ به‌ گه‌ڕانه‌وه‌یان نادرێت، به‌ڵكو له‌ئێستادا رێگه‌شیان پێنادرێت سكاڵا دژی ئه‌و بارودۆخه‌ ده‌رببڕن كه‌ بۆیان دروستكراوه‌ و هه‌ركه‌س سكاڵا بكات به‌توندرین شێوه‌ سزاده‌درێت.

ئاسایش به‌رده‌وامه‌ له‌ كۆنترۆڵكردنی زیاتر و دانانی فشاری زیاتر له‌سه‌ر  ئێزدییه‌كان له‌ناو كه‌مپه‌كاندا.  ئێزدییه‌كان به‌هیچ جۆرێك رێگه‌یان پێنادرێت كۆبونه‌وه‌ی خۆیان له‌ناو كه‌مپه‌كاندا بكه‌ن، مه‌گه‌ر كۆبونه‌وه‌یه‌ك كه‌ له‌لایه‌ن حزبی سه‌ره‌كی ئه‌و ناوچه‌یه‌وه‌ رێكخرابێت كه‌ پارتی دیموكراتی كوردستانه‌.

ئه‌و كۆبونه‌وانه‌ش خۆیان له‌ كۆبونه‌وه‌ی ساڵیادی جینۆسایدی  ئێزدییه‌كان و یاده‌وه‌ری وێرانكردنی شه‌نگالدا ده‌بینێته‌وه‌. مانگی ئابی رابردو، ئه‌و كاته‌بو كه‌ ئاسایش لێی ده‌ترسا ببێته‌ ده‌رفه‌تێك بۆ ده‌ربڕینی نارِه‌زایه‌تی ئێزدییه‌كان. ئه‌و  ئێزدییانه‌ى كه‌ خۆپیشاندانی هێمنانه‌یان ئه‌نجامداوه‌ و له‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان دژی ئه‌م سیاسه‌ته‌ی ئێستای حكومه‌ت قسه‌یان كردوه‌ به‌زۆری له‌لایه‌ن ئاسایشه‌وه‌ ده‌ستگیركراون یان هه‌ڕه‌شه‌یان لێكراوه‌. به‌شێوه‌یه‌كی گشتی، ئاسایش سه‌ركه‌وتو بوه‌ له‌ كپكردنی ده‌نگی ناڕازی  ئێزدییه‌كان. له‌هه‌موی خراپتر، ئه‌و توندوتیژییه‌ سیاسییه‌یه‌ كه‌ له‌ دژی ئه‌و  ئێزدییانه‌ ده‌گێرێته‌ به‌ر كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ هێزه‌ میلیشیاكانی تره‌وه‌ ده‌كرێت. ئه‌و گه‌نجانه‌و خێزانه‌كانیان ده‌چه‌وسێنرێنه‌وه‌ به‌ ده‌ستگیركردن و لێدان و زیندانیكردن و لێكۆڵینه‌وه‌ی بێزاركه‌ر له‌گه‌ڵیان. ئه‌و كچ و كوڕه‌ گه‌نجانه‌ى كه‌ په‌یوه‌ندی به‌هێزه‌كانی (یه‌به‌شه‌)ی سه‌ربه‌ په‌كه‌كه‌وه‌ ده‌كه‌ن به‌هێچ جۆرێك رێگه‌یان پێنادرێت سه‌ردانی كه‌سوكاریان له‌ناو كه‌مپه‌كانی دهۆكدا بكه‌ن و هه‌ركه‌سیش سه‌ردان بكات به‌بێ یه‌ك و دو ده‌ستگیرده‌كرێت.

ئاسایشی سه‌ربه‌ پارتی دیموكراتی كوردستان ته‌نانه‌ت شۆفێری ئه‌و ته‌كسییانه‌شی ده‌ستگیركردوه‌ كه‌ نه‌فه‌ری سه‌ربه‌ یه‌په‌شه‌ شیان گواستۆته‌وه‌. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدایه‌، زۆربه‌ى ئه‌و شۆفێره‌ ته‌كسییانه‌ ناسنامه‌ی نه‌فه‌ره‌كانیان نازانن و ناشزانن كه‌ سه‌ربه‌ چ هێزێكی دیاریكراون، به‌ڵام ده‌ستگیر و زیندانیش كراون. هه‌ندێك له‌و كچ و كوڕه‌ گه‌نجانه‌ى ئێزدییه‌كان بۆ ماوه‌ی زیاتر له‌ دو ساڵه‌ خێزان و كه‌سوكاری خۆیان له‌ناو كه‌مپه‌كاندا نه‌بینیوه‌ كه‌ چه‌ند كاتژمێرێكی كه‌م به‌ ئۆتۆمبێل له‌ كه‌مپه‌كانه‌وه‌ دورن.

یه‌كێك له‌ فه‌رمانبه‌ره‌كانم له‌ رێكخراوی یه‌زدا كه‌ له‌ كوردستانی عێراق به‌ڕێوه‌م ده‌برد، پیاوێكی هه‌ژاری نه‌خوێنده‌واربو ئه‌ركی پاككه‌ره‌وه‌ بو له‌ ناوه‌ندی چاودێری ته‌ندروستی یه‌زدا. هیچ ئینتیمایه‌كی سیاسی نه‌بو، به‌ڵام زۆربه‌ى مناڵه‌ پێگه‌شتوه‌كانی بڕیاریاندابو په‌یوه‌ندی به‌ هێزه‌كانی یه‌په‌شه‌وه‌ بكه‌ن كه‌ به‌رگری له‌ شاره‌كه‌یان ده‌كات. رۆژێك ئه‌م پیاوه‌ له‌لایه‌ن ئاسایشی سه‌ربه‌ پارتییه‌وه‌ ده‌ستگیركرابو برابو بۆ شوێنی لێكۆڵینه‌وه‌ و له‌وێ پێیوترابو كه‌ بێسه‌روشوێنده‌كرێت ئه‌گه‌ر مناڵه‌كانی رازینه‌كات وازله‌ یه‌په‌شه‌ بهێنن. ئه‌ویش به‌هیچ جۆێك مناڵه‌كانی پێ رازی نه‌ده‌كرا كه‌ واز له‌و هێزه‌ بهێنن كه‌ به‌رگری له‌ شه‌نگال كردبو، له‌به‌رئه‌وه‌ ئه‌و پیاوه‌ داوای لێكرابو كوردستان به‌جێبهێڵێت. دواتر گه‌ڕایه‌وه‌ شه‌نگال كه‌ له‌وێ نه‌ئیشی هه‌بو نه‌ هۆكاره‌كانی ژیان و ئاوه‌دانی لێبو، ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌بو سه‌لامه‌تی ژیانی بو چونكه‌ له‌ژێر ده‌ستی هێزه‌كانی ئاسایشی پارتی دیموكراتی كوردستان رزگاری بو بو.

ئه‌م جۆره‌ چیرۆكانه‌ شتێكی باو و ئاساین له‌و ناوچه‌یه‌، چه‌وساندنه‌وه‌ی سیاسی ئه‌و  ئێزدییانه‌ى كه‌ ده‌نگی ره‌خنه‌ و ناڕه‌زایی به‌رزده‌كه‌نه‌وه‌ دژبه‌ حكومه‌ت زۆر زۆره‌ و ئه‌وه‌ش وایكردوه‌ كه‌ سه‌دان خێزان ناچاربن به‌ره‌و ئه‌وروپا كۆچبكه‌ن.

ژماره‌یه‌ك چالاكوان و رۆژنامه‌نوسی ئێزدی كه‌ سه‌ربه‌ هیچ لایه‌نێكی سیاسی نین، له‌لایه‌ن ئاسایشی پارتییه‌وه‌ هەڕه‌شه‌یان لێكراوه‌ ته‌نها له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌نگی ناڕه‌زاییان به‌رزكردۆته‌وه‌ و بابه‌تیان له‌و باره‌یه‌وه‌ نوسیوه‌. ئه‌و رۆژنامه‌نوس و چالاكوانانه‌ش بژارده‌ی به‌جێهێشتنی وڵاته‌كه‌یان هه‌ڵبژاردوه‌ له‌بری ئه‌وه‌ی له‌ناو ترس و دڵه‌ڕاوكێی ئه‌و ناوچه‌یه‌دا بژین.

ته‌نها هاوڵاتیان و خێزانه‌كان قوربانی ئه‌مجۆره‌ سیاسه‌ته‌ى پارتی دیموكراتی كوردستان نین، به‌ڵكو رێكخراوه‌كانیش كراونه‌ته‌ ئامانج.

رێكخراوی یه‌زدا له‌عێراق ته‌نها رێكخراو نییه‌ كه‌ له‌لایه‌ن پارتی دیموكراتی كوردستانه‌وه‌ پاش جینۆسایدی  ئێزدییه‌كان داخرابێت، به‌ڵكو پرۆژی (ره‌ینبۆ)ی دروستكراوی ئێزدییه‌كانیش كه‌ له‌ كامپی (مامیلیان) چالاكییان بۆ منداڵان ده‌كرد له‌ كۆتایی ساڵی 2015 دا داخرا پاش ئه‌وه‌ی به‌شێك له‌ كارمه‌نده‌ خۆبه‌خشه‌كانی به‌شدارییان له‌ خۆپیشاندانی دژی مامه‌ڵه‌ی خراپ له‌گه‌ڵ  ئێزدییه‌كان كرد.

هه‌ڵمه‌تی (هه‌زار دینار) كه‌ پرۆژه‌یه‌كی كاریگه‌ر بو تێیدا خۆبه‌خشانی  ئێزدی دیاری و كاری خۆبه‌خشی كه‌میان له‌ خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ كۆده‌كرده‌وه‌ و دابه‌شیان ده‌كرده‌وه‌ به‌سه‌ر كامپه‌كاندا، پێش هاوینی ساڵی 2016 له‌لایه‌ن ئاسایشی سه‌ربه‌ پارتی دیموكراتی كوردستانه‌وه‌ داخرا، هۆكاری سه‌ره‌كی داخستنی ئه‌و هه‌ڵمه‌ته‌ش ئه‌وه‌ بو كه‌ هه‌ندێك له‌ ئه‌ندامه‌كانی له‌وێنه‌یه‌كدا ده‌ركه‌وتبون ئاڵای لایه‌نێكی دیكه‌یان به‌رزكردبوه‌وه‌. به‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی، یه‌زدا جێگای میهره‌بانی خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ بو. ئەوکاتەی لە کوردستان کارم دەکرد ھەرکات بچوکترین ناڕەزایم دەربڕیایە لەبەرامبەر ئەو دۆخە خراپەی لە ئارادا بو یان باسی کاریگەری سیاسەتەکانی پارتیم بکردایە لەسەر رزگاربوانی جینۆساید، ئەوا لەلایە بەرپرسانی سەر بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە ھێرشی زۆرم دەکرایە سەر.

ئه‌گه‌ر له‌كۆبونه‌وه‌ی گشتی نوێنه‌رایه‌تی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كاندا باسی رێگریكردن له‌ بردنی كه‌ل وپه‌ل و پێداویستیه‌كانم بكردایه‌ بۆناو شه‌نگال، دواتر به‌ئاشكرا و له‌ راگه‌یاندنه‌كانه‌وه‌ گاڵته‌ به‌بیرو بۆچونه‌كانم ده‌كرا له‌لایه‌ن به‌رپرسانی حكومه‌ته‌وه‌ و به‌ ئاژاوه‌گێڕ له‌قه‌ڵه‌م ده‌درام، به‌ڵام له‌ڕاستیدا ئه‌وه‌ حكومه‌ت بو كێشه‌ی بۆ قوربانیانی جینۆساید دروست ده‌كرد.

هه‌ركه‌س و رێكخراوێك ره‌خنه‌ى له‌ سیاسه‌تی پارتی له‌شه‌نگال بگرێت به‌ پشتیوانیكردنی په‌كه‌كه‌ تاوانبارده‌كرێت، ئه‌مه‌ش بۆچونێكی ته‌واو نامۆیه‌. ره‌خنه‌گرتن له‌ سیاسه‌تی زیان به‌خشی پارتی مانای پشتگیریكردنی په‌كه‌كه‌ نایه‌ت. دور له‌و ململانێیانه‌ى كه‌ له‌شه‌نگالدا هه‌یه‌، دۆخی سیاسی هه‌رێمی كوردستان بۆ خۆی ته‌ندروست نه‌بو. له‌به‌هاری ساڵی 2016، به‌رپرسێكی باڵای هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی سه‌ربه‌ یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان له‌شه‌نگال سه‌ردانی كردم و پێی راگه‌یاندم كه‌ چۆن ویستویه‌تی كۆمه‌ڵێك كه‌ره‌سته‌ى باش و ئامێری گرنگ بگه‌یه‌نێته‌ شه‌نگال، به‌ڵام له‌لایه‌ن ئاسایشی پارتییه‌وه‌ رێگری لێكراوه‌ هه‌رچه‌نده‌ سه‌ركرده‌یه‌كی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان بوه‌.

له‌ماوه‌ی كاركردنم له‌عێراق، ناوه‌نده‌ ته‌ندروستییه‌كانی ناوچه‌ى شه‌نگال به‌ده‌ست كه‌می ده‌رمانه‌وه‌ ده‌یانناڵاند. لێره‌دا مه‌به‌ستم ئه‌و ناوه‌نده‌ ته‌ندروستییانه‌ نیه‌ كه‌ په‌كه‌كه‌ بۆ خزمه‌تكردنی  ئێزدییه‌ بێ لانه‌و ماڵه‌كان له‌سه‌ر لوتكه‌ی چیاكان كردبونیه‌وه‌، به‌ڵكو زیاتر مه‌به‌ستم ئه‌و ناوه‌نده‌ ته‌ندروستییانه‌ى سه‌ربه‌ حكومه‌ته‌ كه‌ له‌به‌شی باكوری شاره‌كه‌ بۆ هه‌مو شه‌نگال كراونه‌ته‌وه‌.

ئه‌م ناوه‌نده‌ ته‌ندروستییانه‌ سه‌ربه‌ ئیداره‌ى نه‌ینه‌وان و به‌رپرسیارن له‌ ته‌ندروستی هه‌زاران خێزانی  ئێزدی كه‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ شه‌نگال.

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، به‌ڕێوه‌به‌ره‌كانی ئه‌م ناوه‌نده‌ ته‌ندروستییانه‌ ئه‌وه‌یان پێڕاگه‌یاندم كه‌ رێگه‌یان پێنادرێت ده‌رمان و كه‌ره‌سته‌ى ته‌ندروستی له‌ ئیداره‌ى نه‌ینه‌واوه‌ بگه‌یه‌ننه‌ ئه‌م ناوه‌ندانه‌. من بۆخۆم سه‌ردانی ئه‌م ناوه‌نده‌ ته‌ندروستییانه‌م كردوه‌ و به‌چاوی خۆم گه‌نجینه‌ى ده‌رمانه‌كانیانم بینیوه‌ كه‌ به‌تاڵ بون.

له‌به‌هاردا، به‌هه‌مان شێوه‌ قسه‌م له‌گه‌ڵ ئه‌ندام په‌رله‌مانێكی كوردستان كرد، كه‌ سه‌ردانی كه‌مپه‌كانی دهۆكی كردبو به‌مه‌به‌ستی وه‌رگرتنی زانیاری ده‌رباره‌ى پێداویستی رزگاربوانی جینۆساید له‌ كامپه‌كاندا بۆئه‌وه‌ی هاوكارییان بكات. ئه‌و په‌رله‌مانتاره‌ پرسیارى له‌ به‌ڕێوه‌به‌ری یه‌كێك له‌ كامپه‌كان كرد ده‌رباره‌ى پێداویستییه‌كانی خه‌ڵك، له‌ وه‌ڵامی ئه‌و په‌رله‌مانتاره‌ كه‌ به‌پێی زانیارییه‌كانی من سه‌ربه‌ یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان بو، به‌ڕێوه‌به‌ری كه‌مپه‌كه‌ وتی كه‌ پێویستیان به‌ هیچ نیه‌ و هه‌مو پێداویستییه‌ك ئاماده‌یه‌.

مه‌ترسی گۆڕينی دیمۆگرافییای ناوچه‌كه‌
هاوشێوه‌ی ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ی كه‌ بۆ گۆڕینی دیموگرافیای شێخان هه‌یه‌، شه‌نگال له‌ ژێر مه‌ترسی هه‌مان به‌رنامه‌ی گۆڕانكاری دیمۆگرافیدایه‌.  ئێزدییه‌كان مه‌ترسی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ كه‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان رێگری له‌ گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ شه‌نگال بكات و له‌بری ئه‌وه‌ له‌ هه‌رێمی كوردستان نیشته‌جێیان بكات و له‌وێش كۆنترۆڵكردنیان ئاسانتره‌ و له‌ولاشه‌وه‌ شه‌نگال شوێنێكی گونجاوتر ده‌بێت بۆ نیشته‌جێكردنی هه‌وادارانی پارتی.

وه‌ك ناوچه‌یه‌كی جێناكۆك كه‌ تائێستاش سه‌ربه‌ حكومه‌تی عێراقه‌، زۆر ئاسانتر ده‌بێت بۆ هه‌رێمی كوردستان كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی هه‌میشه‌یی كۆنترۆڵی شه‌نگال بكات ئه‌گه‌ر دانیشتوانه‌كه‌ی هه‌واداری پارتی دیموكراتی كوردستان بن، وه‌ك ئه‌وه‌ی دانیشتوانه‌كه‌ى كه‌مینه‌یه‌كی وه‌ك  ئێزدی بن. راسته‌وخۆ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ كۆچی به‌كۆمه‌ڵی دانیشتوانی شه‌نگال و وێرانكردنی له‌ساڵی 2014 دا،  ئێزدییه‌كان مه‌ترسی خۆیان له‌بونی پلانێكی درێژخایه‌ن بۆ رێگریكردن له‌ گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ شه‌نگال نه‌شارده‌وه‌.

گومانی  ئێزدییه‌كان بۆ نیشته‌جێكردنی  ئێزدییه‌كانی كوردستان له‌ هه‌رێمی كوردستان و پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌و شاره‌ به‌هه‌وادارانی پارتی ئه‌و كاته‌ تۆختر بویه‌وه‌ كه‌ له‌ 3 ی نۆڤه‌مبه‌ری 2015 سه‌ردانی (فواد حسێن) سه‌رۆكی دیوانی سه‌رۆكایه‌تی هه‌رێمی كوردستانمان كردو ئه‌ویش له‌ كۆبونه‌وه‌یه‌كی یه‌ك كاتژمێریدا پێی راگه‌یاندین كه‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی شه‌نگال تێچویه‌كی زۆری ده‌وێت و پێویسته‌ له‌بری ئه‌وه‌ ده‌گونجێت  ئێزدییه‌كان له‌شوێنی دیكه‌ نیشته‌جێ بكرێن. منیش له‌ وه‌ڵامدا وتم به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی شاره‌كه‌ی خۆیان تێچوی كه‌مترده‌بێت وه‌ك له‌وه‌ی له‌شوێنێكی دیكه‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی نوێیان بۆ دروستبكرێت. به‌مجۆره‌، تراجیدیای راسته‌قینه‌ى  ئێزدییه‌كان ئه‌و كات ده‌ستپێده‌كات كه‌حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌رده‌وامبێت له‌ رێگریكردنیان لە گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ شه‌نگال، ئه‌وكات ئه‌وان هه‌مو كولتور و نه‌ریتی ئاینی و زیدی هه‌زارساڵه‌ی پڕ له‌ مه‌زارگه‌ و شوێنی پیرۆزی خۆیان بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ له‌ده‌ستده‌ده‌ن.

ئه‌و داهاتوه‌ی‌  ئێزدییه‌كان پێویستیانه‌
به‌مدواییانه‌ به‌رپرسانی كورد داواكارییه‌كانیان له‌ په‌كه‌كه‌ بۆ جێهێشتنی ناوچه‌كه‌ چڕتركردۆته‌وه‌، په‌كه‌كه‌ش بۆ خۆی كه‌مترین ئاماده‌گی له‌ شه‌نگالدا هه‌یه‌، به‌ڵام مه‌به‌ستی پارتی له‌ په‌كه‌كه‌ ئه‌و هێزه‌یه‌ كه‌ له‌  ئێزدییه‌كانی ناوچه‌كه‌ پێكهاتوه‌ به‌ ناوی هێزه‌كانی (یه‌په‌شه) و ئینتیمای سیاسییان بۆ په‌كه‌كه‌ هه‌یه‌، نێچیرڤان بارزانی سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستانیش نه‌مانی هێزه‌كانی نزیك له‌ په‌كه‌كه‌ له‌ناوچه‌كه‌دا كردۆته‌ پێشمه‌رجی نه‌هێشتنی رێگرییه‌كانیان بۆ ناوچه‌ى شه‌نگال. له‌وباره‌یه‌وه‌ نێچیرڤان بارزانی ده‌ڵێت "بونی په‌كه‌كه‌ له‌ شه‌نگال رێگره‌ له‌ به‌رقه‌راربونی ئاشتنی له‌ناوچه‌كه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ی  ئێزدییه‌كان بۆ زێدی خۆیان"، نێچیرڤان بارزانی وای نیشانده‌دات كه‌ پارتی به‌ ناچاری رێگری له‌ بوژاندنه‌وه‌ى ناوچه‌كه‌ ده‌گرێت.

به‌ڵام هه‌مو خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌ ده‌زانن كه‌ پارتی دیموكراتی كوردستان كۆنترۆڵی ته‌واوی به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌دا هه‌یه‌ و ده‌توانێت هه‌ر كات بیه‌وێت سیاسه‌تی رێگریكردنه‌كه‌ كۆتای پێبهێنێت.

لێدوانه‌كانی نێچیرڤان بارزانی ئه‌و راستییه‌ی له‌به‌رچاو نه‌گرتوه‌ كه‌ هێزه‌كانی یه‌په‌شه‌ له‌ هاوڵاتیانی  ئێزدی ناوچه‌كه‌ پێكهاتون و هیچ هێزێكی بیانیان تێدا نیه‌ و ناوچه‌كه‌یان داگیر نه‌كردوه‌ (گه‌وره‌ترین هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌ناوچه‌كه‌یان هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی رۆژاڤایه‌ كه‌ پارتی دیموكراتی كوردستان له‌ ئاواره‌ی كه‌مپی سورییه‌كان له‌ناو هه‌رێمی كوردستان پێکیهێناون).

من بۆخۆم پشتگیری هیچ هێزێكی میلیشیا ناكه‌م و پشتگیری ئه‌وه‌ش ناكه‌م هیچ هێزێكی سیاسی چه‌كداری هه‌بێت، به‌ڵام به‌ته‌واوه‌تی پشتگیری ئه‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ ئێزدییه‌كان ئازاد بن له‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌و هێزه‌ سیاسییه‌ى كه‌ داكۆكی له‌مافه‌كانیان ده‌كات، ئه‌مه‌ دیموكراسی راسته‌قینه‌یه‌.

هه‌رچه‌نده‌ ئه‌م بابه‌ته‌ په‌یوه‌ندی زۆر زیاتری به‌هه‌ڵبژاردنی حزبێكی سیاسییه‌وه‌ هه‌یه‌ و ئه‌وه‌ی  ئێزدییه‌كان ده‌یانه‌وێت هه‌ڵبژاردنی حزبێكی سیاسی نییه‌، به‌ڵكو ده‌یانه‌وێت خۆیان ژێرخانی ئیداری خۆیان بنیات بنێن، به‌شێوه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆیانه‌و دور له‌ ده‌ستێوه‌ردانی هه‌ر هێزێكی سه‌ره‌كی له‌ناوچه‌كه‌دا. زۆربه‌ى  ئێزدییه‌كانی ناوچه‌كه‌ له‌وه‌ دو دڵن كه‌ په‌كه‌كه‌ش ببێته‌ هێزێكی وه‌كو پارتی له‌ناوچه‌كه‌دا. نایانه‌وێت په‌كه‌كه‌ جێگه‌ی پارتی بگرێته‌وه‌ وه‌ك هێزێك كه‌ هه‌ژمونی خۆی به‌سه‌ر ته‌واوی ناوچه‌كه‌دا فه‌رز بكات.

به‌شی داهاتو نمونه‌ی ده‌سه‌ڵاتێكی پاوانخوازی تاك حزبییه‌ كه‌ كۆنترۆڵی ته‌واوی به‌سه‌ر خه‌ڵكدا هه‌یه‌. به‌هه‌مان شێوه‌  ئێزدییه‌كان له‌وه‌ ده‌ترسن كه‌ په‌كه‌كه‌ پشتگیری هێزه‌كانی یه‌په‌شه‌ نه‌كات، چونكه‌ ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ هۆی زیادبونی هه‌یمه‌نه‌ى پارتی له‌ناوچه‌كه‌داو گێڕانه‌وه‌ى ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و هێزه‌ی كه‌ ژیانی  ئێزدییه‌كانی له‌لا گرنگ نه‌بوه‌، ئه‌مه‌ش وه‌ك خراپترین سیناریۆ لێكده‌درێته‌وه‌.

له‌به‌رئه‌وه‌، ئێزدییه‌كان پێیانوایه‌ له‌ئێستادا په‌كه‌كه‌ باڵانسی هێزی راگرتوه‌، نه‌ په‌كه‌كه‌ و نه‌ پارتیش ده‌سه‌ڵاتی ته‌واویان له‌ شه‌نگالدا نیه‌.

رێگریكردن له‌و هێزه‌ ده‌ره‌كییه‌ى كه‌ كۆنترۆڵی ته‌واوی شه‌نگالی به‌ده‌سته‌وه‌ بو یارمه‌تیده‌رێكی باشه‌ بۆ  ئێزدییه‌كان بۆ ئه‌وه‌ی پلانی نوێ بۆ ئیداره‌كردنی خۆیان و دابینكردنی ئاسایش و حوكمڕانیه‌تێكی باش دابنێن، به‌ڵام پێویستیان به‌ هاوكاری ته‌واوی ئه‌مه‌ریكا و ئه‌وروپا یه‌ تا له‌م په‌یامه‌یاندا سه‌ركه‌وتو بن. ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ زۆربه‌ى هه‌ره‌ زۆری  ئێزدییه‌كان ده‌یانه‌وێت، ئه‌وان نایانه‌وێت شه‌نگال به‌جێبهێڵن و ئاسایشی ئه‌و ناوچه‌یه‌ بخه‌نه‌ ژێر ركێفی هێزێكه‌وه‌ كه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی شه‌نگال هاتوه‌و شكستی هێناوه‌ له‌ پاراستنی  ئێزدییه‌كان.  ئێزدییه‌كان ده‌یانه‌وێت خۆیان چاودێری كاروباره‌كانی خۆیان بكه‌ن به‌ دامه‌زراندنی چه‌ند دامه‌زراوه‌یه‌كی ئاسایشی و ئیداری سه‌ربه‌خۆ كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی فه‌رمی له‌‌لایه‌ن حكومه‌تی عێراقییه‌وه‌ دانپیانراوبن.

ئێزدییه‌كان ده‌یانه‌وێت په‌یوه‌ندییه‌كی باش له‌نێوان ئیداره‌ی شه‌نگال و حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستاندا هه‌بێت، به‌ڵام زیاتر ئه‌وه‌یان لا په‌سه‌نده‌ كه‌ خۆیان به‌رپرسیارێتی ئاسایشی خۆیان هه‌ڵگرن و هانی ره‌خساندنی كه‌ش و هه‌وایه‌ك له‌ شه‌نگالدا بده‌ن كه‌ له‌ سایه‌یدا هه‌مو كه‌س ئاسایشی پارێزراو بێت. ئه‌مه‌ش كارێكی زۆر گونجاوه‌.

له‌به‌رئه‌وه‌ په‌یوه‌ندیكردنی زۆربه‌ى  ئێزدییه‌كان به‌ هێزه‌كانی یه‌به‌شه‌وه‌ بۆ پشتگیریكردنی په‌كه‌كه‌ نیه‌، به‌ڵكو زیاتر ئامانج لێی به‌رگریكردنه‌ له‌ ناوچه‌كه‌یان و به‌هێزكردنیانه‌ بۆ حكومڕانییه‌كی سه‌ركه‌وتوی لۆكاڵی. به‌شێوه‌یه‌كی ئاسايی له‌ئێستادا جێگره‌وه‌یه‌ك بۆ په‌كه‌كه‌ نادۆزرێته‌وه‌ كه‌ پارێزگاری له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئێزدییه‌كان بكات.

بۆ ئێزدییه‌كان، گرفته‌كه‌ بژارده‌ی نێوان هه‌ولێرو به‌غداد نیه‌ كه‌ كامیان هه‌ڵده‌بژێرێت و كامیان ره‌تده‌كاته‌وه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی  ئێزدییه‌كان ده‌یانه‌وێت بونی چوارچێوه‌یه‌كه‌ بۆ مافی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری، ئه‌وه‌ش شتێكه‌ كه‌ هه‌رگیز حكومه‌ته‌كه‌ی هه‌ولێر سازشی له‌سه‌ر ناكات.

به‌ره‌تكردنه‌وه‌ی داواكارییه‌كانی هه‌ولێر له‌لایه‌ن شه‌نگاله‌وه‌ (ئه‌وه‌ی كه‌ زۆرینه‌ى  ئێزدییه‌كان له‌سه‌ری كۆكن)  ئێزدییه‌كان نایانه‌وێت ره‌زامه‌ندی نیشانبده‌ن له‌سه‌ر بونی په‌یوه‌ندییه‌كی تایبه‌ت له‌گه‌ڵ به‌غداد، به‌ڵكو زیاتر ده‌یانه‌وێت له‌چوارچێوه‌ی ئه‌و حكومه‌ته‌دا بمێننه‌وه‌ كه‌ مافی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رێتییان ده‌داتێ.

نزیكه‌ی ده‌ساڵی خایاند تا (پارتی دیموكراتی كوردستان) توانی  ئێزدییه‌كان رازیبكات كه‌ له‌سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان بمێننه‌وه‌ و نه‌چنه‌ پاڵ به‌غداد و داوای مافی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رێتی نه‌كه‌ن، به‌ڵام سه‌ركه‌وتو نه‌بون له‌ نیشاندانی وێنه‌یه‌كی جوان به‌ ئێزدییه‌كان و له‌بری رێزگرتن له‌ مافه‌كانیان، چه‌ندین جار روبه‌ڕوی هه‌ڕه‌شه‌ و گرتن و تۆقاندن بونه‌ته‌وه‌.

كاتێك له‌شه‌نگال بوم له‌هاوینی 2015، قسه‌م له‌گه‌ڵ چه‌ند جوتیارێك كرد كه‌ كامپه‌كانی دهۆك و هه‌ولێریان جێهێشتبو و به‌شێوه‌یه‌كی كاتی گه‌ڕابونه‌وه‌ سه‌ر زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كانی خۆیان له‌به‌شی باكوری چیاكانی شه‌نگال. بۆئه‌وه‌ی دروێنه‌ى ئه‌و به‌رهه‌مه‌ كشتوكاڵییه‌كانیان بكه‌ن كه‌ له‌سه‌روبه‌ندی جینۆسایده‌كه‌دا سه‌وز بوبون، ئاواته‌ خوازبون كه‌ به‌روبومه‌ كشتوكاڵییه‌كانیان بفرۆشن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ كامپه‌كانیان. به‌ڵام له‌بری هاوكاریكردنیان، سه‌ركرده‌كانی پێشمه‌رگه‌ له‌و ناوچه‌یه‌ پاش ئازادكردنی به‌شی باكوری چياكه‌ رێگه‌یان به‌و ئێزدییانه‌ نه‌دا دانه‌وێڵه‌و به‌روبومه‌ كشتوكاڵییه‌كه‌یان بهێننه‌وه‌ بۆ دهۆك (ئه‌مه‌ش خاڵی سه‌ره‌كی ئه‌و به‌ربه‌سته‌ ئابورییه ‌بو كه‌ له‌ بابه‌ته‌كه‌دا ئاماژه‌مان پێكرد).

به‌رپرسه‌كانی پێشمه‌رگه‌ فشاریان له‌ جوتیاره‌كان ده‌كرد به‌روبومه‌ كشتوكاڵییه‌كه‌یان له‌ناو شه‌نگالدا بفرۆشن به‌ نرخێكی كه‌متر به‌وان و خۆشیان ئه‌و به‌روبومه‌ بهێننه‌وه‌  بۆ هه‌رێمی كوردستان و به‌ گرانتر بیفرۆشن تا قازانجێكی زۆریان ده‌ستبكه‌وێت.

ئه‌مه‌ ته‌نها نمونه‌یه‌كی گه‌نده‌ڵییه‌ كه‌ خه‌ڵكی شه‌نگال به‌ده‌ستییه‌وه‌ ده‌ناڵێنن له‌سه‌ر ده‌ستی سیاسه‌تی حوكمڕانی تاك حزبیداو نیشانی ده‌دات كه‌ چۆن ئه‌و خه‌ڵكه‌ چه‌ندجار دڵشكاوه‌ هێشتا ده‌كرێنه‌ ئامانجی به‌رپرسان پاش جینۆسایدیش. ئه‌مڕۆ ئێمه‌ پێویسته‌ ئاماژه‌ به‌م ده‌ستدرێژییانه‌ بكه‌ین.

ئێستا پێویستی خواستی ئێزدییه‌كان بۆ خۆبه‌ڕێوه‌بردن له‌چوارچێوه‌ی عێراقداو به‌شێوه‌یه‌كی یاسایی له‌لایه‌ن هه‌موانه‌وه‌ رێزی لێبگرێت. ئه‌م خواسته‌ بێ هۆكار و ناواقیعی نییه‌. ئه‌وان نایانه‌وێت له‌عێراق جیاببنه‌وه‌ و ده‌وڵه‌تێكی سه‌ربه‌خۆ دروست بكه‌ن، به‌ڵكو ته‌نها ده‌یانه‌وێت له‌چوارچێوه‌ی ده‌ستوری عێراقدا به‌شێوه‌یه‌كی كاریگه‌رتر خۆیان به‌ڕێوه‌ببه‌ن و پارێزگاری له‌ ناوچه‌ مێژویه‌كه‌ی خۆیان بكه‌ن.

ئه‌م ئامانجانه‌ش هه‌ستیارن چونكه‌ ئه‌م كه‌مایه‌تییانه‌ به‌رگری له‌ مانه‌وه‌ی ناوچه‌كه‌ی خۆیان ده‌كه‌ن، هاوكات ئامانجه‌كان به‌ده‌ستهاتوش ده‌بن ئه‌گه‌ر پشتگیری نێوخۆیی و نێوده‌وڵه‌تییان هه‌بێت.

په‌یامێكی نوێ له‌ هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ بۆ  ئێزدییه‌كان
 له‌م قۆناغه‌دا، كه‌ پارتی دیموكراتی كوردستان نه‌یتوانیوه‌ پشتگیری ئێزدییه‌كان به‌ده‌ستبهێنێت، باشترین شت بۆ هه‌رێمی كوردستان كه‌ پارتی تێیدا باڵاده‌سته‌، بونی په‌یامێكی نوێیه‌ بۆ ئێزدییه‌كان. ئه‌مه‌ش ئه‌و په‌یامه‌یه‌ كه‌ بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان و هه‌مو كورد پێشكه‌شی ئێزدییه‌كانی بكه‌ن له‌شه‌نگال:
- سه‌ره‌تا پێویسته‌ ئێمه‌ به‌رپرسیارێتی هه‌ڵگرین كه‌ ئێوه‌مان له‌كاتی پێویستدا به‌جێهێشت و رێگه‌ماندا ئه‌و جینۆسایده‌ به‌سه‌ر ئێزدییه‌كاندا روبدات. ئێمه‌ داوای لێبوردنتان لێده‌كه‌ین كه‌ له‌وكاته‌ مه‌ترسیداره‌دا پشتمان لێكردن و خه‌ڵكه‌كه‌تانمان به‌بێ به‌رگریكردن ته‌سلیم به‌ ویژدانی مه‌ترسیداری داعش كرد. پێویست بو ئه‌وكات راسته‌وخۆ داوای لێبوردنمان لێبكردنایه‌، ئێستاش داوای لێبوردن ده‌كه‌ین كه‌ له‌كاتی خۆیدا ئه‌م په‌یامه‌مان پێنه‌گه‌یاندون. داوای لێبوردن كردن ئازار به‌خشه‌، به‌ڵام ئازاری بێڕێزیكردن به‌رامبه‌رتان و به‌كه‌مزانینی ئێوه‌ش ئه‌وه‌ ده‌هێنێت كه‌ داوای لێبوردن بكه‌ین و ئه‌م داوای لێبوردنه‌ش بكه‌ینه‌ ده‌رفه‌تێك بۆ دوباره‌ دروستكردنه‌وه‌ی متمانه‌ و بیرو باوه‌ڕێكی باش به‌ ئێوه‌.
-دوه‌م، ئێمه‌ ئه‌وه‌ ده‌زانین كه‌ ئه‌م جینۆسایده‌ ده‌رهه‌ق به‌هه‌مو كورد نه‌كراوه‌و ئامانج لێی سڕینه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یی نه‌بوه‌، به‌ڵكو ئامانجێكی دینی هه‌بوه‌و مه‌به‌ست لێی پاكتاوی دینی كه‌مایه‌تییه‌ك بوه‌ كه‌  ئێزدییه‌كانه‌، ئێمه‌ش وه‌ك خوشك و برای ئێوه‌ له‌پشتتان ده‌وه‌ستین. هه‌ست به‌وه‌ش ده‌كه‌ین كه‌ جینۆسایدكردنتان پرۆژه‌یه‌كی توندڕه‌ویی و به‌كۆیله‌كردن بوه‌.
- سێیه‌م، هه‌مو كه‌س هه‌ست به‌وه‌ ده‌كات كه‌ پێویسته‌ ئێوه‌ سه‌ركرده‌ و فه‌رمان ڕه‌وای خۆتان هه‌ڵبژێرن و كه‌سی تر ئه‌و مافه‌ی نییه‌ له‌بری ئێوه‌ ئه‌و بڕیاره‌ بدات، شه‌نگال هه‌میشه‌ شوێنی ئێوه‌ بوه‌ و هه‌ر ئێوه‌ش مافی دیاریكردنی داهاتوی ئه‌و شاره‌تان هه‌یه‌. ته‌نانه‌ت پاش نه‌مانی متمانه‌ له‌نێوانماندا به‌وجۆره‌ی كه‌ ئێمه‌ هۆكاربوین، ده‌خوازین كه‌ ئه‌و داهاتوه‌ی ئێوه‌ ده‌تانه‌وێت بنیاتی بنێن له‌چوارچێوه‌ی هه‌رێمی كوردستاندا بێت، به‌ڵام ئێمه‌ ده‌زانین ئه‌وه‌ بژارده‌ی خۆتانه‌ و خۆتان ده‌بێت ئه‌و بڕیاره‌ بده‌ن، ئێمه‌ رێز له‌هه‌ر بڕیارێكی تر ده‌گرین كه‌ ئێوه‌ ده‌یده‌ن بۆ دیاریكردنی چاره‌نوسی خۆتان و هه‌میشه‌ش هه‌وڵده‌ده‌ین هاوڕێیه‌كی باش بین له‌گه‌ڵ ئێوه.
- چواره‌م، ده‌ستبه‌جێ ئه‌و به‌ربه‌سته‌ ئابورییه‌ هه‌ڵده‌گرین كه‌ له‌ماوه‌ی ساڵی رابردودا دروستمان كردوه‌ بۆ شه‌نگال. هه‌ستیش به‌وه‌ ده‌كه‌ین كه‌ سیاسه‌ته‌كانی ئێمه‌ له‌و ناوچه‌یه‌ جارێكی تر ئێوه‌ی كردۆته‌ قوربانی و رێگری له‌ هه‌ستانه‌وه‌تان گرتوه‌، ته‌نانه‌ت پاش ئه‌و جینۆسایده‌ شومه‌ش ئێمه‌ رێگریمان له‌ ئاسایبونه‌وه‌ی ئێوه‌ كردوه‌. ئێمه‌ مافی ئه‌وه‌مان نیه‌ به‌ئێوه‌ بڵێین مه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ زێدی خۆتان، مافی ئه‌وه‌شمان نیه‌ خه‌ڵكی شه‌نگال چه‌ندین ساڵی تر له‌نێو كه‌مپه‌كاندا ڕاگرین، له‌كاتێكدا منداڵه‌كانتان به‌بێ ئومێدی بۆ ئاینده‌ی ناوچه‌كه‌یان گه‌وره‌ده‌بن.
- پێنجه‌م، به‌بێ گوێدانه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئینتیمای سیاسیتان بۆ چ لایه‌نێكه‌ و چ هێزێكی سیاسی له‌ناوچه‌كه‌ هه‌ڵده‌بژێرن، ئێمه‌ به‌ڵێنتان پێده‌ده‌ین كه‌ به‌ئازادانه‌ پێداویستییه‌كانی خۆتان بگوازنه‌وه‌ بۆ شه‌نگال، به‌هه‌مان شێوه‌ به‌ڵێنی ئه‌وه‌شتان پێده‌ده‌ین، ئه‌وه‌نده‌ی بتوانین، یارمه‌تیده‌ر ده‌بین له‌ بنیاتنانه‌وه‌و ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ناوچه‌كه‌، ئێستاش هه‌ست به‌و به‌رپرسیارێتییه‌ ده‌كه‌ین كه‌ پێویسته‌ ئه‌وه‌ی له‌تواناماندا بێت بیكه‌ین بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی شه‌نگال هه‌رچه‌نده‌ ئینتیمای سیاسیشتان بۆ ئێمه‌ نه‌بێت. ئێستا كوردستان به‌ده‌ست قه‌یرانی داراییه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت، ئه‌مه‌ش تواناكانی ئێمه‌ی سنورداركردوه‌، به‌ڵام به‌ڵێنتان پێده‌ده‌ین هاوكاری ته‌واتان بكه‌ین.
ئه‌م هه‌ڵوێستانه‌ نیازی پاكی كورد به‌رامبه‌ر  ئێزدییه‌كان ده‌رده‌خات كه‌ باوه‌ڕیان به‌ دیموكراسی و سه‌روه‌ری یاسا هه‌یه‌ و ئه‌م تێڕوانینه‌ ده‌ربڕی به‌ها باڵاكانی كورده‌ بۆ یه‌كسانی و یه‌ك هه‌ڵوێستی و راستگۆیی.

ئامانج له‌نوسینی ئه‌م بابه‌ته‌ هێرشكردنه‌ سه‌ر كوردستان نیه‌، به‌ڵكو بۆ ده‌ستنیشانكردنی چه‌ند كێشه‌یه‌كه‌ كه‌ یه‌كبونی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ كوردستانی عێراق لاوازكردوه‌. كوردستان وڵاتێكی جوانه‌و خه‌ڵكێكی زۆرباشی هه‌یه‌ كه‌ خه‌باتی زۆریان له‌پێناوی ئازادی و دیموكراسی كردوه‌.

 له‌یه‌كه‌م سه‌ردانم بۆ كوردستان چه‌ند ساڵێك به‌ر له‌ ئێستا، سه‌ردانی شوێنێكم كرد كه‌ سه‌دام دروستى كردبو بۆ زیندانیكردن و ئه‌شكه‌نجه‌دانی ئه‌و كه‌سانه‌ى كه‌ روبه‌روی سیاسه‌ته‌كانی ئه‌و ده‌بونه‌وه. ئه‌و زیندانه‌ كراوه‌ته‌ مۆزه‌خانه‌یه‌ك بۆ نیشاندانی ئه‌و ئازارانه‌ى كه‌ میلله‌تی كورد له‌سه‌ر ده‌ستی سه‌دامدا چه‌شتویه‌تی و دواجار به‌ ئازایه‌تی پێشمه‌رگه‌ توانیویانه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی خۆیان رزگاربكه‌ن. راستگۆیی له‌گه‌ڵ ئه‌و واقیعه‌ سیاسیه‌ی كه‌ نه‌وه‌كانی ئێستای تێدایه‌و ئه‌و شكسته‌ى كه‌ پێشمه‌رگه‌ له‌ شه‌نگال به‌خۆیه‌وه‌ بینی، مانای نادیده‌گرتنی ئه‌و پاڵه‌وانێتییه‌ نیه‌ كه‌ پێشمه‌رگه‌ له‌كاتی خۆیداو دژی رژێمه‌ دیكتاتۆره‌كان بینیویه‌تی بۆ به‌رگریكردن له‌خه‌ڵكی كوردستان. له‌به‌رئه‌وه‌، پێویسته‌ ئێمه‌ روبه‌روی ئه‌و مامه‌ڵه‌ به‌عس ئاسایه‌ى ئاسایشی پارتی ببینه‌وه‌ كه‌ ده‌رهه‌ق به‌ كه‌مایه‌تییه‌كان ده‌یكات، پێویستیشه‌ روبه‌روی ئه‌و سیستمه‌ سیاسیه‌ ببینه‌وه‌ كه‌ روی خۆی به‌لایه‌كی تردا ده‌چه‌رخێنێت له‌كاتی رودانی ئه‌م كاره‌ساتانه‌دا. به‌داخه‌وه‌، به‌هۆی ئه‌م هه‌ڵوێسته‌م هاوڕێیه‌تی ژماره‌یه‌ك خه‌ڵكی زۆر باشم له‌ده‌ستداوه‌، پێمناخۆشه‌ كه‌ ئه‌و هاوڕێیانە له‌ده‌ست ده‌ده‌م، به‌ڵام داوای لێبوردن ده‌كه‌م كه‌ ئه‌مه‌ بابه‌تی جینۆسایده‌و ناتوانم سازش له‌سه‌ر وتنی راستییه‌كان بكه‌م.

له‌ئه‌مه‌ریكا، ئێمه‌ ده‌ڵێین "هاوڕێ رێگه‌ به‌ هاوڕێكه‌ی تری نادان به‌سه‌رخۆشی ئۆتۆمبێل لێبخوڕێت" ئێمه‌ ره‌خنه‌ له‌كوردستان ده‌گرین، له‌به‌رئه‌وه‌ی كوردستانمان خۆشده‌وێت و ده‌مانه‌وێت بیبینین كه‌ گه‌شه‌ده‌كات. هه‌روه‌ك چۆن ئه‌ركی ئێمه‌یه‌ ره‌خنه‌ له‌ مامه‌ڵه‌ی حكومه‌تی ئه‌مه‌ریكا بگرین له‌گه‌ڵ كه‌مایه‌تییه‌كان له‌ هه‌رشوێنێك حكومه‌ته‌كه‌مان پێشێلی ماف و ئازادییه‌كان بكات. به‌هۆی ئه‌و هه‌ڵمه‌تانه‌ى كه‌ بۆ مافی كه‌مایه‌تییه‌كان ئه‌نجامدراون، ئه‌مڕۆ زۆربه‌ی خه‌ڵك له‌ ئه‌مه‌ریكا ئه‌و مافانه‌یان هه‌یه‌ كه‌ چه‌ندین ساڵ به‌رله‌ ئێستا نه‌یانبوه‌. هیچ كات، ئینتیمام بۆ هیچ هێزێكی سیاسی له‌ عێراق و سوریا و توركیا نه‌بوه‌، به‌ڵكو ئه‌م هه‌ڵوێستانه‌م وه‌ك مێژو نوسێك ده‌رده‌بڕم كه‌ تێده‌گه‌م بونی كه‌مایه‌تییه‌كی وه‌ك  ئێزدییه‌كان چه‌ند بابه‌تێكی هه‌ستیاره‌و ئه‌گه‌ری نه‌مانیشیان له‌م هه‌رێمه‌ چه‌ند نزیكه‌.

به‌چاوی خۆمان كه‌مبونه‌وه‌ی كه‌مایه‌تییه‌كانمان له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا بینیوه‌، ئه‌وه‌ش ته‌نها به‌هۆی توندوتیژی بیری توندڕه‌وییه‌وه‌ نه‌بوه‌، به‌ڵكو سیاسه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستیش هۆكارێك بوه‌ بۆ نه‌مانیان. ئه‌وه‌ گرنگه‌ كه‌ خه‌ڵكی كوردستان ده‌یانه‌وێت دڵنیابن له‌وه‌ی كه‌  ئێزدییه‌كان قوربانی سیاسه‌تێكی تر نین. ئێوه‌ش ئه‌ی خه‌ڵكی كوردستان، پێویسته‌ ده‌نگی خۆتان هه‌ڵبڕن و حكومه‌ته‌كه‌تان له‌وه‌ ئاگادار بكه‌ن كه‌ ئه‌مجۆره‌ مامه‌ڵه‌كردنه‌ له‌گه‌ڵ  ئێزدییه‌كان قبوڵكراو نیه‌ و پێچه‌وانه‌ى به‌ها باڵاكانی خه‌ڵكی كوردستانه‌.





سەرچاوە
Matthew Barber, The KRG’s Relationship with the Yazidi Minority and the Future of the Yazidis in Shingal (Sinjar), at the saite; http://www.joshualandis.com/blog/krgs-relationship-yazidi-minority-future-yazidis-shingal-sinjar/ 
11/04/2017
زیاتر...
په‌ڕه‌یله‌ 46
ژماره‌ی بابه‌ت