هه‌واڵ و چالاكی‌
  تایبه‌تمه‌ندی سه‌ركرده‌بون له‌ نه‌وشیروان مسته‌فادا

دیاریكردنی كه‌سایه‌تی سه‌ركرده‌ی باش و مه‌هاره‌ و ده‌ستڕه‌نگینی سه‌ركرداییه‌تیكردن له‌جیهان، له‌كۆمه‌ڵێك تایبه‌تمه‌ندی گشتی پێكدێت، كه‌هه‌ندێكی له‌وڵاتێك و وڵاتێكی دیكه‌ یاخود كیشوه‌رێك و كیشوه‌رێكی دیكه‌، ته‌نانه‌ت له‌سه‌رده‌مێكه‌وه‌ بۆ سه‌رده‌مێكی دیكه‌ تارادەیەک جیاوازه‌، به‌ڵام به‌چه‌شنێكی فراوانتر، ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ به‌های گه‌ردونین و به‌پێویست ده‌زانرێت سه‌ركرده‌ لێهاتوه‌كان ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌یان هه‌بێت.

نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین، یه‌كێكه‌ له‌و سیاسیانه‌ی كوردستان و رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست كه‌ به‌شێكی زۆر ره‌وشتی سه‌ركرده‌بونی له‌خۆیدا چه‌سپاندبو، كه‌ هه‌مان ئه‌و ره‌وشت و به‌ها به‌رزانه‌یه‌ سیاسیه‌ ناوداره‌كانی جیهانی پێده‌ناسرێته‌وه‌. وه‌ك: مه‌بده‌ئی و خاوه‌ن پره‌نسیپ، ده‌ستپاكی و راستگۆی، دوربینی، به‌ئومێده‌وه‌ سیاستكردن و كلیلی چاره‌سه‌ری كێشه‌كان، ئه‌مانه‌ و تایبه‌تمه‌ندیه‌كی دیكه‌، سیمبوڵی سیاسیه‌ باش و سه‌ركه‌وتوه‌كانن و هه‌ریه‌كێكیان به‌كۆمه‌لێك خه‌سڵه‌تیان ده‌ناسرێته‌وه‌.

نه‌وشیروان مسته‌فا ئه‌مین، یه‌كێك بوه‌ له‌و سیاسیه‌ دیارانه‌ی كوردستان كه‌ زۆرینه‌ی كات قسه‌ و باس له‌باره‌یه‌كراوه‌، به‌چه‌ندین تایبه‌تمه‌ندی و هونه‌ری سه‌ركرده‌یه‌تیكردن ناسراوه‌ته‌وه‌، ته‌نانه‌ت هه‌ركات تاكه‌كانی كۆمه‌ڵی خه‌لكی هه‌ندێك له‌و ره‌وشت و تایبه‌تمندیانه‌ی هه‌بوبێت به‌لێكچونی نه‌وشیروان موسته‌فا دانراوه‌. بۆ خستنه‌ڕو و ده‌ستنیشانكردنی تایبه‌تمه‌ندیه‌ سیاسیه‌كانی به‌م چه‌شنه‌ باسیان ده‌كه‌ین:

رابردو پاك و سه‌رراست: سه‌ركرده‌باشه‌كان، ئه‌وانه‌ن له‌سه‌ره‌تای كاری سیاسیان، ده‌توانن متمانه‌ لای خه‌ڵكی دروست بكه‌ن، جا متمانه‌ به‌خودی خۆیان بێت یاخود كارو چالاكی و جوڵه‌ و بزوتنیان، نه‌وشیروان موسته‌فا، یه‌كێكه‌ له‌و سیاسیانه‌ی كه‌ له‌رابودودا و له‌ته‌مه‌نی لاوێتیه‌وه‌، توانیبوی خه‌باتێكی پاك بۆخۆی دروست بكات، له‌ فروفێڵه‌كان خۆی پارێزت، به‌م هۆیه‌وه‌ به‌ده‌ستپاكی و سه‌رڕاستی ده‌نارسێته‌وه‌. ته‌نانه‌ت ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیه‌ی به‌جۆرێك بوه‌ نه‌یار و كێبڕكێكارانیشی به‌ته‌واوی متمانه‌یان پێی هه‌بوه‌ و به‌سه‌رراستی داده‌نێن و ئاسوده‌بون له‌ به‌لێن و په‌یمانه‌كانی، هه‌رچه‌نده ‌هه‌ندێكیان به‌درێژای چه‌ند ساڵێك به‌دوای كه‌موكورتیه‌كانیه‌وه‌ بون و له‌رێگای میدیا و ماكینه‌ی راگه‌یاندنیان هه‌ولیان داوه‌ عه‌یب وعاری بۆ دروست بكه‌ن، به‌ڵام هه‌رخۆیان نه‌یانتوانیوه‌ باوه‌ڕبه‌خۆیان بهێنن چ جای قه‌ناعه‌ت به‌میلله‌ت بهێنن، بۆیه‌ تامردنی به‌ شه‌فاف و نه‌زیهی مایه‌وه‌، ئه‌مه‌ش هه‌وێنی ئه‌و متمانه‌یه‌ی گه‌ل بوه‌، كه‌ هیچ كاتێك ترسیان لێی نه‌بوه‌ و دڵنیابون هه‌ر كارێك ده‌كات، نابێته‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی گه‌نده‌ڵی و له‌ نیه‌ت و مه‌به‌ستی تێگه‌یشتون.

له‌ئه‌نجامی ئه‌مه‌ش له‌كاتی مردنی داخباربون و به‌سه‌ركرده‌ی راسته‌قینه‌ی میلله‌ت ناوی ده‌هێنن، شانازی ده‌كه‌ن وه‌ك گه‌لانی جیهان سه‌ركرده‌یه‌كی له‌و شێوه‌یان هه‌یه‌.

رۆشنبیربونی نه‌وشیروان مسته‌فا: پێشینه‌ و باگراوه‌دی رۆشنبری و خوینده‌واری، ئه‌م سه‌ركرده‌، هۆكارێك بوه‌ تاڕاده‌یه‌كی زۆر سیاسیه‌كی جیاوازبێت و به‌خویندنه‌وه‌ی ئه‌زمونی كه‌سایه‌تیه‌ سیاسیه‌كانی جیهان و ته‌یكردن و جێبه‌جێكردنی ئه‌زمونیان، یارمه‌تیده‌رێكی باشبوه‌، باڵاتر بیربكاته‌وه‌ و باشتر سیاسه‌ت بكات. ئه‌و توانیویه‌تی سود له‌ رۆشنبیربونی وه‌رگرێت بۆ سیاسه‌تكردن، هه‌م سودی له‌ سیاسه‌تكردنی بینیوه‌ بۆ په‌ره‌دان به‌ نوسین و رۆشنبیربونی، له‌به‌رئه‌وه‌ له‌پاڵ كاره‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌ی كه‌ سیاسه‌تبوه‌ ئاگاییه‌كی باشی له‌سه‌ر ره‌وشی سیاسه‌ت هه‌بوه‌ له‌وڵاتانی ده‌وروبه‌ر و جیهان، بۆیه‌ ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیه‌ی به‌رده‌وام به‌ ئاگاهی ماوه‌ته‌وه‌ و به‌رچاوی رونبوه‌. ئه‌مه‌ش هاوكاری بوه‌ له‌بڕیاردان و قسه‌كرن كه‌مترین هه‌ڵه‌بكات، له‌كاتی پێویست بڕیاریداوه‌ و قسه‌ی كردوه‌.

بۆیه‌ پێویسته‌ هه‌ر سیاسیه‌ك تاڕاده‌یه‌ك پێشینه‌یه‌كی رۆشنبیری و خوێنده‌واری هه‌بێت و، بتوانێت بیگونجێنێت له‌گه‌ل دۆخی كوردستان و له‌مه‌ودای كاركردنی سودی بۆگه‌ل هه‌بێت. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌و سیاسیانه‌ی كه‌ له‌روی رۆشنبیریه‌وه‌ لاوازن یان زۆركه‌میان هه‌بوه‌، به‌رده‌وام بارگرانی بون بۆ میلله‌ت. كاتێك روبه‌ڕوی كێشه‌یه‌ك بونه‌ته‌وه‌ له‌بری چاره‌سه‌ركردنی، كێشه‌یه‌كی دیكه‌یان دروست كردوه‌.

واقیع بینی: له‌گه‌ڵ رۆشنبیربون و به‌ئاگاهی خوێنده‌واریه‌كه‌ی، سیاسیه‌كی واقیع بین و دامه‌زراوبوه‌. نه‌وشیروان مسته‌فا، بڕیاری گونجاو واقیعیداوه‌ و بیریكردوه‌ته‌وه‌، جا بڕیاره‌كه‌ پێچه‌وانه‌ی سیاسیه‌تی باوبوبێت یاخود نا، به‌ڵكو وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ دۆخه‌كه‌ پێویستی كردبێت، تێڕوانی هه‌بوه‌. له‌مه‌شدا نه‌كه‌وتوه‌ته‌ ژێر كاریگه‌ری و سۆزی نه‌ته‌وه‌ی و حیزبی و ناوچه‌یی. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش له‌زۆر قۆناغی سه‌خت و دژوار، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتبه‌ده‌ست نه‌بوه‌ و كه‌سی یه‌كه‌می وڵاتیش نه‌بوه‌، له‌كاتی پێویست گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ لای ئه‌و. تاكو رێگاچاره‌ی واقیع بینانه‌یان بۆدانێت یان رێ نیشیانده‌ریان بێت.

گرنگیدان به‌ دامه‌زراوه‌ و سیستم: له‌سه‌ره‌تای خه‌بات و به‌رخودانی سیاسی و رۆشنبیری و رۆژنامه‌وانیه‌وه‌، باوه‌ڕی به‌ سیستم و دامه‌زراوه‌ی ده‌وڵه‌ت هه‌بوه‌ و له‌سه‌ره‌تای گه‌نجیه‌وه‌، به‌نوسین و به‌كردار كاری بۆ كردوه‌، به‌ڵام هه‌ندێك له‌ كێبڕكێكارانی هه‌وڵی شاردنه‌وه‌ی ئه‌م تابه‌تمه‌ندیه‌ مه‌ده‌نیه‌ی نه‌وشیروان مسته‌فایانداوه‌ و ویستویانه‌ وێنایه‌كی دیكه‌ی پیشانی خه‌لكی بده‌ن. كه‌چی له‌دوای مردنه‌كه‌ی، چه‌ند ڤیدیۆ و به‌ڵگه‌یه‌ك بڵاوكرایه‌وه‌، ده‌ریده‌خات به‌رده‌وام دژی ده‌سه‌ڵاتی ناسیستم و چه‌ته‌گه‌ر بوه‌ و پشتیوان و هه‌وڵده‌ری ده‌سه‌ڵاتی دامه‌زراوه‌ و سیستم بوه‌. ئه‌م باوه‌ره‌ی نه‌وشیروان موسته‌فا له‌سه‌ره‌تای ساڵانی (1960) هه‌بوه‌ و هیچ كات لێی پاشگه‌رزنه‌بوه‌ته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ به‌هۆیه‌وه‌ روبه‌ڕوی كێشه‌ و بارگرانی بوه‌ته‌، به‌لام وه‌ك مه‌بده‌ئی له‌سه‌ری رۆشتوه‌، بۆیه‌ ئه‌م بیره‌ رونه‌ی كه‌ بوه‌ته‌ خه‌ونی سیاسی، له‌ئێستادا له‌لایه‌ن هه‌زاران كه‌سه‌وه‌ كراوه‌ته‌ مه‌شخه‌لی رێگای سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی وئابوری ژیانیان.

ئه‌و له‌سه‌ره‌تای (1990)کانەوە هه‌وڵی به‌دامه‌زراوه‌كردنی سیتمی وڵاتی-داوه‌ و لایه‌نه‌كانی هانداوه‌ تاكو سیستمێكی دیموكراتی له‌سه‌ربنه‌مای رێزگرتن له‌ خه‌ڵك دامه‌زرێت، به‌ڵام ده‌نگی زاڵ له‌گه‌ڵ حوكمی بنه‌ماله‌ و پاشاگه‌ردانیدابون، بۆیه‌ نه‌وشیروان مسته‌فا هۆشداری ئه‌و جۆره‌ حوكمڕانیه‌ی پێداون، ئه‌نجامه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ ئێستا له‌ كوردستاندا هه‌یه‌.

مه‌بده‌ئی و موكوڕی بون له‌سه‌ر بیر و ئه‌ندێشه‌ و هزره‌كانی نه‌وشیروان مسته‌فا، بوه‌ته‌ ناسنامه‌یه‌كی رون بۆی، به‌وپێیه‌ی له‌زۆرینه‌ی شوێنه‌كان كه‌ باس له‌ كه‌سایه‌تی مه‌بده‌ئی و خاوه‌ن پره‌نسیپ ده‌كرێت، راسته‌وخۆ باس له‌وده‌كرێت یا بیر له‌و ده‌كه‌نه‌وه‌، ئه‌مه‌ش له‌خۆراو به‌هه‌وانته‌نیه‌، چونكه‌ ئه‌و مه‌بده‌ئو بنه‌مایانه‌ی كه‌ زۆرینه‌ی ته‌مه‌نی له‌پێناویدا ته‌رخانكرد، گه‌یاندیه‌ مه‌نزڵ، هه‌ركاتێك هاوڕێ و هاوخه‌باته‌كانی له‌ پره‌نسیپه‌كانیان لایاندابێت، به‌گژیانداچوه‌توه‌ و به‌رگری له‌پێناو شارێگاكه‌ كردوه‌.

یان ئه‌گه‌ر نه‌یتونیبێت بیانخاته‌وه‌ سه‌ر ئه‌و پره‌نسیپانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان پێی هه‌بوه‌، دوركه‌وتوه‌ته‌وه‌ و جاریكی دیكه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ده‌ستی پێكردوه‌، وه‌ك دامه‌زراندنی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان. كه‌ له‌ده‌رئه‌نجامی پابه‌ندنه‌بونی یه‌كێتی نیشتمانیه‌وه‌بو به‌ مه‌بده‌‌و و پره‌نسیپه‌كانی. بۆیه‌ جاریكی دیكه‌ له‌سه‌ره‌تاوه‌ ده‌ستی پێكرده‌وه‌، به‌ڵام به‌زوی گه‌یشته‌وه‌ لوتكه‌ی هه‌ره‌می كه‌سایه‌تیه‌ مه‌بده‌ئی خاوه‌ن بیره‌ رونه‌كان و رێژه‌یه‌ك خه‌لكی مه‌بده‌ئی خسته‌ سه‌ر رێچكه‌ی به‌رده‌وامی دان به‌ خه‌باتی دروست.

یه‌كێك له‌ هۆكاره‌ هه‌ره‌ سه‌ره‌كیه‌كانی به‌رده‌وامیدان به‌ مه‌بده‌ئو پره‌نسیپی ئه‌خلاقی سیاسی، بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، پشتی به‌خۆی به‌ستوه‌ و دژی ده‌سه‌لاتی دروستكراوی ناده‌مه‌زراوه‌ی بنه‌ماڵه‌ و خێڵ بوه‌، له‌مه‌شدا به‌بێ زیاده‌ڕۆی یه‌كه‌م سیاسی كوردستانی عێراقه‌ به‌بێ ناونیشانی بنه‌ماله‌ و عه‌شره‌ت ده‌ستی پێی كردوه‌.

ئه‌و به‌هۆی بیری فراوان و بیركردنه‌وه‌ی گه‌ردونی، شانازی به‌ بنه‌ماڵه‌ و عه‌شیره‌ت و شار و ناوچه‌وه‌نه‌كردوه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی به‌شێك له‌كێبڕكێكارانی له‌قۆناغێكدا ویستویانه‌ شارچێتی و ناوچه‌گه‌ری به‌سه‌ردا ببڕنه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن هیجه‌ت و موبه‌ڕیری ناوچه‌ی بون و داخراوی خۆیان كه‌مبكه‌نه‌وه‌ و هاوڵاتیان له‌مه‌ تێگه‌یه‌نن، به‌ڵام مردنه‌كه‌ی و هاوخه‌می خه‌ڵكی كوردستانی عێراق و پارچه‌كانی دیكه‌، ره‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌و تێڕوانینانه‌یه‌. لای زۆرینه‌ی مرۆڤه‌ هۆشیاره‌كانیش رونه‌ جگه‌ له‌ پشتبه‌ستن به‌ خود و باوه‌ڕبه‌خۆبون، له‌دونیای سیاسیه‌تدا باوه‌ری به‌ شتێكی دیكه‌ی ناوكۆمه‌لی كورده‌واری نه‌بوه‌ كه‌ كار بۆ به‌هێزبونی بكات، (مه‌حوی) وتنه‌ی هه‌وڵی نه‌داوه‌، له‌رێگای ریشی باوبباپیرانی شانزای بكات و كۆسه‌بونی خۆی بشارێته‌وه‌، به‌ڵكو به‌وه‌ رازی بوه‌ كه‌ هه‌یه‌ جا هه‌رچی بوبێت. ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیه‌ی نه‌وشیروان مسته‌فا، كه‌زۆرینه‌ی سه‌ركرده‌ دیار و كاریگه‌ره‌كانی جیهان هه‌ولی بۆ ده‌ده‌ن، به‌یه‌كێك له‌كاریگه‌ریترین خه‌سڵه‌تی سیاسیه‌كان داده‌نرێت. به‌وپێیه‌ی له‌كوێدا سه‌ركرده‌كان پشتیان به‌توانا و لێهاتوی خۆیان به‌ست، تا ئه‌و شوێنه‌ مایه‌ی خۆشبه‌شتی گه‌له‌كه‌یان ده‌بن و سیستمی یاسای و دامه‌زراوه‌ی دیموكراتی دروست ده‌بێت. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌و شوێنه‌ی سه‌ركرده‌كان پشتیان به‌ توانای كه‌سانی دیكه‌ و نازناوی بنه‌ماڵه‌ و عه‌شره‌ت به‌ست و له‌به‌ر لاوازیان ده‌ستی ده‌ره‌كیان هێنایه‌ وڵات، له‌وێدا رێڕه‌وی ژیانی خه‌ڵكی به‌ره‌و چه‌وسانده‌نه‌وه‌ و نه‌هامه‌تی ده‌به‌ن. دۆخی ئێستای هه‌رێمی كوردستان نمونه‌یه‌كی به‌رده‌سته‌ بۆ ئه‌و شیكردنه‌وانه‌.

تایبه‌تمه‌ندیه‌كی دیكه‌ی سه‌ركردبونی نه‌وشیروان مسته‌فا، نه‌بونی ئایده‌لۆژی بوه‌،به‌درێژای مێژوه‌كه‌ی، ئه‌و له‌قۆناغێكدا سودی له‌ ئایدیا و ئایده‌لۆژیه‌ك بینیوه‌، به‌ڵام له‌قۆناغی دواتر كاری پێنه‌كردوه‌. له‌گه‌ل ئه‌مه‌شدا له‌و قۆناغانه‌دا دژی ئایده‌لۆژیه‌كانی دیكه‌ نه‌وه‌ستاوه‌ته‌وه‌، چونكه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا زۆر باوه‌ڕدارنه‌بوه‌ پێیان، كوردت واته‌نی ته‌نیا كاری پێ به‌ڕێكردون، ئه‌مه‌ش له‌ نوسین و له‌زاری هاوڕێكانیه‌وه‌ ده‌بیسترێت.

له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌ ئایده‌لۆژاییه‌كی دیاریكراون نه‌بوه‌، هه‌مو كه‌سیكی له‌چوارچێوه‌ی پره‌نسیپه‌ سیاسیه‌كانی قبوڵبوه‌، نه‌ك كۆمه‌لێك قبوڵبكات و ئه‌وانی دیكه‌ ره‌تبكاته‌وه‌، چونكه‌ بەردەوام ئایده‌لۆژی بیری مرۆڤ له‌ قاڵب ده‌دات، جگه‌ له‌وه‌ی خۆی ده‌یه‌وێت هچ شتێكی دیكه‌ی قبوڵنابێت، به‌ڵام ئه‌م سه‌ركرده‌یه‌، له‌پێناو وه‌دیهێنانی ریفۆرم وعه‌داله‌تی کۆمەڵایەتی، سیاسی و ئابوری، هه‌موانی قبوڵبو، به‌بێ ئه‌وه‌ی ئایدۆ‌لۆژی و بیركردنه‌وه‌ و ئاین و نه‌ته‌وه‌ و رێچكه‌ ئاینیه‌كانی كردبێته‌ به‌ربه‌ست، به‌ڵكو ته‌نیا كه‌سانێكی ده‌ویست به‌راستگۆی دژی سته‌مكاری بوه‌ستنه‌وه‌، ئه‌مه‌ به‌ته‌واوی له‌ بزوتنه‌ه‌ی گۆڕان بونی هه‌‌بوه‌ و هه‌یه‌. كه‌ زۆرینه‌ی ئایدیا و ئایده‌لۆژی و بۆچونه‌ جیاوازه‌كانی تێدایه‌. له‌مانه‌وه‌ به‌هه‌مو لێكدانه‌وه‌یه‌ك پیاوێك بو پولورالیزمو فره‌یی قبوڵبو.

ئه‌م هه‌ستی فره‌یی و قبوڵكردنه‌ی هه‌موان و رێگه‌دان به‌هاتنه‌پێشه‌وه‌ی هه‌مو گه‌نج و مرۆڤه‌ به‌تواناكان، له‌بنه‌مایه‌كی قوڵتره‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبو، ئه‌ویش گیانی به‌رژه‌وه‌ندیخواز و خۆویستی لای نه‌وشیروان مسته‌فا بونی نه‌بو، به‌هه‌مو واتایه‌ك منی باڵا وبه‌هێزبونی نه‌بو، ئه‌و حه‌زه‌ مرۆییه‌كانی له‌خۆیدا كوشتبو، ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیه‌ی، زیاتر به‌هێزی كردبو. ئه‌و داوای کۆمەڵێک مافی ده‌كرد كه‌ سودی بۆ خه‌لكی هه‌ژار و بێ ده‌سه‌ڵات هه‌بو، نه‌ك بۆ خۆی و كور و كه‌سه‌ نزیكه‌كان و ته‌نانه‌ت حیزبه‌كه‌شی. بۆیه‌ له‌ ده‌لاقه‌یه‌كی بالاوه‌ ده‌یڕوانیه‌ كۆمه‌لی كورده‌واری، كه‌ زۆرێك له‌ سیاسیه‌كانی دیكه‌ باڵایان نه‌ده‌گه‌یشته‌ ئه‌و ده‌لاقه‌ و نه‌یان ده‌زانی چی له‌ هه‌گبه‌ی نه‌وشیروان موسته‌فادا هه‌یه‌، جیگه‌ی سه‌رسامی هه‌ندێكیان بو كه‌: نه‌فره‌تی له‌و هه‌مو ناز و نیعمه‌ت و شه‌هوه‌تبازیه‌ دونیایه‌دا، شه‌ڕی شتێكی دیكه‌ ده‌كات كه‌ نه‌بۆخۆیه‌تی و نه‌ به‌رژه‌وه‌ندی تاكه‌كه‌سی خۆی تێدابو، به‌ڵكو به‌رژه‌وه‌ندی میلله‌ت بو.

ئه‌و خۆنه‌ویستی و دژه‌ به‌رژه‌وه‌دنیه‌ شه‌خسیه‌ی لای نه‌وشیروان مسته‌فا هه‌بو، كه‌ زیاتر په‌یامەكه‌ی رونتر ده‌كرده‌وه‌ و خه‌لك متمانه‌یان پێی بو، كردبویه‌ سه‌ركرده‌یه‌كی راشكاو و بوێر. چونكه‌ ئه‌و باكی به‌هیچ شتێكی دونیای نه‌بو، له‌و شوێنه‌ی پێویستی بكردایه‌ قسه‌ و بۆچونی خۆی ده‌رده‌بڕی، جا ئه‌مه‌ له‌ ته‌مه‌نی لاوێتی و سه‌رده‌می شاخ بێت، یاخود له‌ ساڵانی كۆتای ته‌مه‌نی. ئه‌و نه‌یده‌ویست ستایش و موجامه‌له‌ی خه‌ڵكی بكات و له‌دواوه‌ خه‌نجه‌ریان لێبدات، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌سیاسیه‌تی باودا هه‌بو. به‌ڵكو ئه‌وه‌ی روبه‌ڕو لای كه‌سه‌كان ده‌یوت له‌ئاماده‌نه‌بون و غیابی هه‌مان قسه‌ی ده‌كرده‌وه‌. له‌م لایه‌نه‌وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ روبه‌ڕو ره‌خنه‌ی لێده‌گرتن ترسی ئه‌وه‌یان نه‌بو دواتر كێشه‌یان بۆ دروست بكات، یاخود روبه‌ڕوی ده‌ركردنیان بكاته‌وه‌، به‌لكو له‌روبه‌ڕویاندا كام بریاریبدایه‌، ته‌نیا ئه‌وه‌ی جێبه‌جێ ده‌كرد. بۆیه‌ ئه‌م جۆره‌ كه‌سانه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك گومانیان له‌ سه‌رڕاستی نه‌وشیروان مسته‌فا نه‌بو، چونكه‌ بٶچونه‌كانی به‌ راشكاوی ده‌گه‌یاند. ئه‌مه‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌ی به‌ته‌نیا به‌رانبه‌ر خه‌لكی نه‌بو، به‌ڵكو هه‌مان شتی بۆ سیاسی و حیزب و لایه‌نه‌كانی ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ هه‌بو، ته‌نانه‌ت هه‌ندێكیان به‌ قسه‌ له‌ڕو ناویان ده‌برد و سه‌ره‌تا هه‌ندێكیان نیگه‌ران ده‌بون و له‌یه‌كه‌م دیداری توشی بێزاربون ده‌بون، به‌ڵام دواتر دڵنیابون له‌ راستگۆی، زیاتر خه‌ڵكی كه‌مه‌ندكێش ده‌كرد و ده‌گه‌ڕانه‌وه‌ لای. له‌مه‌وه‌ به‌ پیاوه‌ قسه‌ له‌ڕو راشكاوه‌كه‌ ده‌ناسرایه‌وه‌ و ئه‌و كه‌سانه‌ی رێژه‌یه‌ك راشكاوی و راستگۆییان تێدابێت، به‌راوردی ده‌كه‌ن به‌ نه‌وشیروان موسته‌فا، دیاره‌ ئه‌مه‌ش وه‌ك سیفات و ره‌وشتێكی باڵا ناوده‌برێت.

به‌ئاگابون له‌ روداوه‌كانی رۆژگار و جیهانی نوێ، تایبه‌تمه‌ندی و ناسینه‌وه‌یه‌كی ره‌وشتی سه‌ركرده‌بونی نه‌وشیروان موسته‌فابو. ئه‌و به‌رده‌وام ئاگاداری روداوه‌كانی جیهانبو، به‌رده‌وام نوێده‌بوه‌ و ئه‌پده‌یت بو، زۆرینه‌ی ئه‌و كه‌سانی سه‌ردانیان ده‌كرد، سه‌رسامبونی خۆیان ده‌رده‌بڕی كه‌ ئاگاداری روداوه‌كانه‌، ئه‌و ئاگاداربو له‌ ره‌وشی كشتوكاڵی ناوخۆ و كێشه‌ی گونده‌كان، تا ده‌گاته‌ كێشه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان، له‌وێوه‌ بۆ ئه‌ده‌بی جیهانی و لایه‌نه‌ جیاوازه‌كانی جیهان، بۆیه‌ هه‌ركه‌س تایبه‌تمه‌ندی له‌هه‌ربوارێك هه‌بوایه‌، چه‌ندین پرسیاری له‌و روه‌وه‌ لێده‌كرد، به‌رده‌وام سه‌ردانكه‌رانی هانده‌دا خۆیان نوێبكه‌نه‌وه‌ و ئاگاداری روداوه‌ نوێیه‌كان بن، له‌بواری خۆیان زیاتر رۆبچن و قالببنه‌وه‌. به‌مه‌ش هیچ كه‌سێك بێزارنه‌ده‌بو له‌ دانیشتنه‌ ئه‌ده‌بیه‌كانی و گوێگرتن لێی.

له‌ئه‌نجامی ئه‌و باڵا ده‌ستیه‌ی هه‌یبو له‌ ئاگاداری و ئه‌زمونكردنی ژیان، به‌ داهێنه‌ری سیاسی و دروستكه‌ری روداو ناوده‌برا، ئه‌مه‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌ك بو كه‌ ته‌نیا سه‌ركرده‌ سیاسیه‌ گه‌وره‌كان ده‌یانتوانی روداو دروست بكه‌ن، داهێنه‌ری سیاسی بن، به‌ رێچكه‌ كۆن وته‌قلیدیه‌كه‌ی سیاسه‌تدا نه‌ڕۆن، به‌رده‌وام خه‌لكی و سیاسیه‌كان چاوه‌ڕوانی روداوی نوێیان لێده‌كرد. وه‌ك سیفه‌تی سه‌ركرده‌بونی كه‌م ده‌دوا، له‌ هه‌موشتێك تێهه‌لنه‌ده‌چو، له‌به‌رئه‌وه‌ی كاری سه‌ركرده‌ سیاسیه‌كان نیه‌ زۆر بڵێن و زۆر ده‌ركه‌ون و له‌هه‌موشتێك بدوێن، چونكه‌ به‌مه‌ خاڵی ده‌بنه‌وه‌ و وه‌ك كه‌سانی ئاسای كۆمه‌لگه‌ چاوه‌روانی داهێنانی لێناكه‌ن، به‌وپێیه‌ی ئه‌وان سه‌ركرده‌ن و خه‌لكی متمانه‌ی پێداون. هه‌رله‌م روانگه‌وه‌ نه‌وشیروان موسته‌فا بێده‌نگبونی ده‌بوه‌ هه‌واڵ و ده‌نوگباس و چاوه‌روانی ئه‌وه‌یان لێده‌كرد گۆمی مه‌نگی سیاسه‌تی كوردستان بشڵه‌قێنێت، قسه‌كردنیشی ده‌بوه‌ روداوێكی دیار و چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك سه‌رقاڵی دروست ده‌كرد. به‌تایبه‌ت له‌دوای دامه‌زراندنی بزوتنه‌وه‌ی گۆران ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیه‌ زیاتر ده‌ركه‌وت، ئه‌وه‌ی جێگه‌ی تێڕامان بو، سیاسیه‌كانی دیكه‌ی كوردستان ده‌سه‌لاتیان له‌ده‌ست بو، به‌ڵام چاوه‌ڕوانی نه‌وشیروان موسته‌فایان ده‌كرد چی روده‌دات و چی دێته‌ ئاراو و چیان به‌ده‌ست دێت، به‌مه‌ش ماوه‌یه‌كی زۆر سیاسه‌تكردنی ئاڕاستە ده‌كرد.

له‌هه‌موی زیاتر جێگه‌ی سه‌رنج و روداوی نوێبو له‌ كوردستان، له‌دوای دامه‌زراندنی بزوتنه‌وه‌كه‌ی، كۆمه‌لیك گه‌نجی هێنایه‌ ناو سیاسه‌ت و ئه‌و نه‌ریته‌ی تێكشكاند كه‌ ته‌نیا چینه‌ ده‌سه‌ڵتداره‌كه‌ له‌ده‌سه‌ڵاتدا بمێننه‌وه‌، به‌ڵكو نه‌وه‌ی نوێ ده‌توانن وه‌ك ئه‌وان، یا زیاتر و به‌تواناتره‌وه‌ سیاسه‌ت بكه‌ن، ئه‌و ته‌قلیدی وه‌همی پۆست و پله‌ی حیزبی و حكومی شكاند، هه‌قی خۆی دا به‌ ده‌سته‌ی پاسه‌وان و حیمایه‌تیكردنی به‌رپرسان، چونكه‌ خودی خۆی كه‌مترین پاسه‌وانی له‌گه‌ل بو یان هه‌ندێكجار له‌گه‌لی نه‌بون، بینینی خه‌ڵكی ئاسایی و چینه‌ جیاوازه‌كان، بۆلای به‌رپرسه‌كان روداوی نوی و داهێنانی سیاسی بو.

سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ چه‌ندین داهێنانی دیكه‌ی كردوه‌ كه‌ هیچ سیاسیه‌كی كوردستان و رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕست نه‌یانتوانیوه‌ بیكه‌ن، وه‌ك ره‌تكردنه‌وه‌ی پۆست، ده‌وڵه‌مه‌ندی، گرنگیدان به‌چینی خواره‌وه‌ی كۆمه‌ڵی خه‌ڵكی و زیاتر جه‌نگاوه‌رێكی خه‌باتگێڕبو، ئه‌م تایبه‌تمه‌ندیه‌ سیاسیه‌، به‌ته‌نیا له‌ نه‌وشیروان موسته‌فادا هه‌بو، ئه‌مه‌ش ره‌نگه‌ به‌لای هه‌ندێك له‌ هاوڵاتیانه‌وه‌ جێگه‌ی سه‌رنج بێت كه‌ چۆن، سه‌ركرده‌ خاكیه‌كه‌ به‌ته‌نیا جه‌نگاوه‌رێكی خه‌باتگێڕبو، له‌ كورترین ناساندین و جیاوازی جه‌نگاوه‌ر و خه‌بات گێڕ له‌وه‌دایه‌: تایبه‌تمه‌ندی خه‌باتكار، ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ به‌رده‌وام پێداگری له‌ پره‌نسیپ و بنه‌ماكانیان ده‌كه‌ن و به‌رگری لێده‌كه‌ن، نه‌ك له‌قۆناغێكدا وازی لێبهێنن. به‌ڵام جه‌نگاوه‌ر، به‌و كه‌سانه‌ ده‌وترێت، كه‌ ته‌نیا له‌قۆناغێكدا به‌هه‌مو توانای سه‌ربازیانه‌وه‌ تێكۆشاون و جه‌نگاون، به‌لام له‌دوای جه‌نگه‌كه‌ و قۆناغی دواتر توشی جۆرێك له‌سه‌ر لێشاوی و لادانی سیاسی بون و پێچه‌وانه‌ی ئه‌و پره‌نسیپ و بنه‌مایانه‌بون كه‌ له‌پێناویدا جه‌نگاون، وه‌ك ئه‌وه‌ی زۆرینه‌ی زۆری سیاسیه‌كانی كوردستانی عێراق كه‌وتونه‌ته‌ناوی، كه‌ له‌ئێستادا پێچه‌وانه‌ی رابودویان ده‌ژین، چونكه‌ پێشتر جه‌نگاوه‌ربون و دژی سته‌مكاری بون، كه‌چی ئێستا به‌شێوه‌یه‌كی دیكه‌یه‌ و رۆلی سته‌مكارده‌بینن. به‌ڵام نه‌وشیروان موسته‌فا جه‌نگاوه‌رێكی خه‌باتگێڕبو، وه‌ك هاوڕێكانی له‌قۆناغی شه‌ڕ جه‌نگاوه‌ و قاره‌مانێتی هه‌یه‌، به‌ڵام قۆناغی دوای جه‌نگ به‌رده‌وام بوه‌ له‌ پێداگری له‌ پره‌نسیپه‌كانی و، تا كۆتای له‌پێناو به‌هاكانی خه‌باتی ده‌كرد و تێده‌كۆشا. له‌مه‌وه‌ زیاده‌ڕۆی نیه‌ بوترێت تاكه‌ سه‌ركرده‌ی دیاری كوردستانی عێراقه‌ تا مردنی خه‌باتی جه‌نگ و مه‌ده‌نی كرد له‌پێناو ئامانجه‌ گه‌وره‌كان. بۆیه‌ ئه‌مه‌ش تایبه‌تمه‌ندیه‌كی نه‌وشیروان موسته‌فایه‌ كه‌ چۆن به‌پاكی رۆشته‌ باخی سیاسه‌ت، ئه‌وهاش به‌پاكی هاته‌ ده‌ره‌وه‌ و به‌سه‌ركرده‌ی خاكی و پێداگر له‌مافی خه‌لكی و پیاوی نه‌زیر و داوێپاك ناوده‌بریت.

بێ هیوانه‌بون و هاندانی خه‌ڵكی: تایبه‌تمه‌ندی خه‌باتگێڕی، نه‌وشیروان موسته‌فا، به‌جۆرێك بو، هه‌رگیز بێ هیوا نه‌بوه‌ و هانی هاوڕێ و هاوسه‌نگه‌ر و كه‌سانی نزیكی داوه‌، ئه‌مه‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌كی دیكه‌ی، كه‌ مرۆڤه‌ مه‌زنه‌كان له‌ ناخۆشتیرین كاتدا، گه‌ل و میلله‌تیان بێ ئومێد نه‌كردوه‌ و جێیان نه‌هێڵاون، به‌ڵكو به‌راستگۆی هیوایان ده‌به‌خشی، ئه‌و رۆژگارانه‌ی كه‌ له‌نێوان چه‌ند هێزێكی كوردی و ولاتانی ده‌وروبه‌ر بزوتنه‌وه‌كه‌یان گه‌مارۆده‌ده‌ن و فشاریان لێده‌كه‌ن، نه‌وشیروان موسته‌فا بێ ئومێد نه‌ده‌بو، له‌و رۆژگارانه‌ی سیخوری به‌سه‌ر حیزبه‌كه‌یانه‌وه‌ ده‌كرا، پۆل پۆل پێشمه‌رگه‌ ته‌سیلیمی به‌عس ده‌بونه‌وه‌ ئه‌و به‌ وره‌ی به‌رزه‌وه‌ مایه‌وه‌ و ئاماده‌نه‌بو خاكی كوردستان جێ بهێڵێت. له‌و رۆژگارانه‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵاتی كوردی مۆنۆپۆلی هه‌مو شتێكیان كرد، له‌ هه‌ره‌می ده‌سه‌ڵات هاته‌خواره‌وه‌ و له‌گه‌ كۆمه‌ڵێك گه‌نج له‌كاری راگه‌یاندنه‌وه‌ ده‌ستی پێكرده‌وه‌و بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانی دامه‌زراند و هیوایه‌كی به‌خه‌لكی به‌خشیه‌وه‌ و خه‌لكی له‌سه‌ر ره‌خنه‌ گرتن و بوێری و ژیانی سه‌ربه‌رزی و عیزه‌تی نه‌فس راده‌هێنا، بۆیه‌ هیوابه‌خشی راسته‌قینه‌ یه‌كێك بوه‌ تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی سه‌كرده‌بونی نه‌وشیروان موسته‌فا. كه‌ ره‌نگه‌ سه‌رچاوه‌ی ئومێد و هیوای ئه‌م سه‌كرده‌یه‌، به‌شێكی تێكه‌لبونی بێ به‌ ئه‌ده‌ب و هونه‌ری كوردی و خۆ نوێكردنه‌وه‌، یان خویندنه‌وه‌ی نامه‌ی هاوڕێ و هاوسه‌نگه‌ره‌كانی بێ، كه‌ له‌ پێش له‌سێداره‌دانیان له‌لایه‌ن رژێمی به‌عسه‌وه‌، به‌ وره‌یه‌كی به‌رزه‌وه‌ نامەی خۆڕاگریان ناردوه‌ته‌وه‌. یاخود خوێندنه‌وه‌ی ئه‌زمونی ئه‌و گه‌لانه‌بێت له‌خاڵی سفره‌وه‌ ده‌ستیان به‌ خه‌باتكردوه‌ دژی ده‌سه‌ڵاته‌ سته‌مكاره‌كانیان تا روخاندیان، به‌هه‌مو ئه‌و ئه‌زمونانه‌وه‌، پیاوێكی باڵا به‌رز به‌رده‌وام ئومێدی ده‌به‌خشی.

تایبه‌تمه‌ندی دوربینی و سیاسه‌تی هێمن، یه‌كێك له‌ له‌نگی و كه‌موكرتیه‌كانی زۆرینه‌ی سیاسیه‌كانی كوردستانی عێراق، به‌په‌له‌ و په‌رچه‌كردار بڕیاریانداوه‌ و بیری داهاتویان نه‌بوه‌، یاخود دوربین نه‌بون به‌رانبه‌ر روداو پێشهاته‌كان، له‌به‌ر ئه‌مه‌ زۆرترین كات توشی هه‌له‌بونه‌ته‌وه‌، به‌لام نه‌وشیروان موسته‌فا، به‌وریای و دوربینانه‌ كاری ده‌كرد و له‌ژێر كاریگه‌ری سۆز و عاتیفه‌ و هه‌ستی تۆڵه‌كردنه‌وه‌ كاری نه‌ده‌كرد، روداوەکانی هه‌لده‌سه‌نگاند و بڕیاری ده‌ده‌. كاتێك دژی به‌رانبه‌ره‌كانی ده‌وه‌ستاوه‌، بیری داهاتوی ده‌كرده‌وه‌ و سنوری نه‌به‌زاندوه‌، له‌پێناو ئامانجی بچوك پشتی له‌ئامانجه‌ گه‌وره‌كان نه‌كردوه‌، له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندی ئیمڕۆ پشتی له‌ سبه‌ی و پاشه‌ڕۆژنه‌كردوه‌، به‌ڵكو هه‌قی به‌ روداوه‌كانداوه‌ و له‌زۆرینه‌یان دوربینتربوه‌.

سیاسیه‌كانی دیكه‌ بۆ كلیلی چاره‌سه‌ر گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ لای نه‌وشیروان موسته‌فا، دیاره‌ ئه‌مه‌ش تایبه‌تمه‌ندیه‌كی دیكه‌ی سه‌ركرده‌كانه‌ كه‌ زیاتر له‌ پلانێكیان هه‌بوه‌. به‌وپێیه‌ی له‌قۆناغه‌ سه‌خت و هه‌ستیاره‌كان، سیاسیه‌كانی دیكه‌، ده‌سته‌وه‌ستان ده‌بون و گۆمێكی مه‌نگیان دروست ده‌كرد و توانای ده‌ربازبونیان نه‌بو له‌و زه‌لكاوه‌ی دروستیان كردبو، بۆ ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕانه‌وه‌ لای نه‌وشیروان موسته‌فا. بارودۆخی ئه‌م چه‌ند ساڵه‌ی رابردو گه‌واهیده‌ری ئه‌م راستیه‌یه‌ كه‌ چۆن سیاسیه‌كان و خه‌لكی، چاوه‌ڕوانی نه‌وشیروان موسته‌فابون چاره‌سه‌ری كێشه‌كان بخاته‌ڕو، به‌مه‌رجێك ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا بو كه‌ سیاسیه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانی هه‌ریم خۆیان كێشه‌كانیان دروست كردوه‌، كه‌چی بۆ چاره‌سه‌ری په‌نایان بۆ نه‌وشیروان موسته‌فا ده‌برد. زۆرجاریش خراپبونی بارودۆخه‌كه‌یان ده‌خسته‌ ئه‌ستۆی ئه‌و، دیاره‌ له‌مه‌دا رۆڵی ئه‌و منداڵانه‌ ده‌بینن كه‌ خۆیان خه‌سارێكیان داوه‌ و ده‌یانه‌وێت باوكیان به‌هانایانه‌وه‌ بچێت.

تایبه‌تمه‌ندی و خه‌سڵه‌تی سه‌ركرده‌بونی نه‌وشیروان موسته‌فا، گرنگی زۆری هه‌بوه‌ و هه‌یه‌، به‌وپێیه‌ی له‌ قۆناغه‌ هه‌ستیاره‌كان په‌نایان بۆ برده‌و و پشتیان پێ به‌ستوه‌، بۆیه‌ به‌مرد‌نه‌كه‌ی، مرۆڤه‌ به‌ ویژدان و خه‌مخۆره‌كانی كوردستان له‌حیزب و چینه‌ جیاوزه‌كان و ته‌مه‌نه‌ جیاوازه‌كان داخباربون، هه‌ژاران، به‌باوكی خۆیان ناویان ده‌برد، هه‌ندێك له‌ ملیاردێر و زه‌نگینه‌كان ده‌گریان و به‌پشتیوانی خۆیانیان ده‌زانی، مه‌لا و زانایانی ئاینی دڵگرن بون به‌كۆچه‌كه‌ی، نوسه‌ران و روناكبیررانیش، به‌نوسین هاوخه‌می خه‌لكی بون، به‌كورتیه‌كه‌ی نه‌وشیروان موسته‌فا ئه‌و ئاوێنه‌ رونه‌بو كه‌ زۆرینه‌ی زۆری خه‌لكی كوردستان خۆی تیاده‌بینیه‌وه‌ و له‌گۆشه‌یه‌كه‌وه‌ یاده‌وه‌ری و هاوبه‌شی له‌گه‌لی هه‌بو، دیاره‌ ئه‌مه‌ش له‌هه‌ستی به‌رزی ئه‌وان و ئه‌و تایبه‌تمه‌ندی و سیفاتانه‌بو له‌كه‌سایه‌تی نه‌وشیروان موسته‌فادا.
 ئا/ دیاری خالید
01/07/2017
زیاتر...
په‌ڕه‌یله‌ 25
ژماره‌ی بابه‌ت